VVD'ers willen elkaar niet meer de tent uitvechten, en dus is er een nieuw 'liberaal verhaal'
In dit artikel:
Op het VVD-congres zaterdag in de Fokker Terminal in Den Haag presenteerde de partij een nieuw Liberaal Manifest, bedoeld om interne verdeeldheid te bezweren en de liberale kernwaarden opnieuw te formuleren. Het document is resultaat van maandenlange online debatten en het werk van een speciale commissie die in het najaar van 2024 aan een opvolger van het manifest uit 2005 begon. De partij omschrijft de uitkomst als een compromis tussen meer progressieve leden en de conservatievere vleugel.
Achtergrond van de hernieuwde tekst is de politieke breuk na het vertrek van Mark Rutte als partijleider in 2023 en de koerswijziging onder opvolgster Dilan Yesilgöz, waarbij de VVD samen ging regeren met de PVV. Die samenwerking bracht scherpe kritiek van binnenuit; groepen zoals De Liberale VVD stelden dat de partij een populistische inslag kreeg en dat liberale waarden onder druk stonden. De concepttekst van het manifest benadrukte aanvankelijk verdraagzaamheid, diversiteit en bescherming van minderheden, maar die passages werden later op punten verzacht na ingrepen van de rechtervleugel.
Het nieuwe manifest is fors ingekort: van 75 naar 27 pagina’s. Vergeleken met 2005 ligt de nadruk nu meer op ideologische kaders en minder op concrete beleidsplannen. Ook zijn nieuwe thema’s zoals klimaat en kunstmatige intelligentie prominent opgenomen, onderwerpen die in het vorige manifest ontbraken. Tegelijkertijd is de toon stringenter geworden: pluralisme wordt nog steeds als verrijking gezien, maar de tekst wijst ook op mogelijke wrijvingen als delen van de samenleving democratische waarden niet delen of onevenredig beslag leggen op sociale voorzieningen.
Tijdens het congres kwamen andere spanningen naar voren. De liberale jongerenorganisatie JOVD presenteerde een scherp programma voor 2050 met ingrijpende voorstellen zoals het volledig afschaffen van hypotheekrenteaftrek en — in een verder toekomstbeeld — de AOW. Dat leidde tot commentaar dat de jongeren soms «uit de bocht vliegen», maar ook tot waardering voor het vrije debat binnen de partij.
VVD-leiding en fractieleden gaven tegelijk een blik op toekomstambities: partijleider Yesilgöz riep op groter te denken en innovatie te omarmen, terwijl fractievoorzitter Ruben Brekelmans benadrukte dat succesvolle toepassing van AI economische kansen kan opleveren en niet per se tot netto banenverlies hoeft te leiden.
Een actueel punt van verdeeldheid over Israël werd tijdens het congres kort beslecht: kritische leden wilden scherpere veroordeling van een Israëlische wet die de doodstraf mogelijk maakt. Tweede Kamerlid Nicole Maes schoof haar positie bij en veroordeelde de doodstraf publiekelijk, waarna de motie niet in stemming hoefde te worden gebracht en de schijnbare eenheid binnen de VVD vooralsnog is hersteld.