VVD'er Erkens wil verplichte noodvoorraden in supermarkten terwijl hij Nederlandse veehouders uitlevert aan monopolist Rendac

In dit artikel:

Staatssecretaris Silvio Erkens (VVD) werkt aan een Landelijk Crisisplan Voedselzekerheid. Het plan moet komend jaar klaar zijn en voorziet onder meer in verplichte noodvoorraden bij supermarkten en distributiecentra. Die voorraden zouden moeten helpen bij crises zoals langdurige stroomuitval, internetstoringen of cyberaanvallen. Omdat opslagruimte bij bedrijven beperkt is, stelt Marc Janssen van brancheorganisatie CBL voor dat de overheid loodsen koopt of bouwt en de distributie coördineert, mogelijk via winkels en buurthuizen. Onderzoeker Pieter Zwaan adviseert burgers om voor acht dagen voedsel in huis te hebben.

Erkens zegt dat niet elk product beschikbaar hoeft te blijven tijdens een crisis: het ontbreken van kiwi’s zou volgens hem geen nationale ramp zijn, zolang essentiële productcategorieën voorradig zijn. De auteur van het artikel gebruikt deze uitspraken om te betogen dat de overheid steeds meer controle over de voedselvoorziening naar zich toetrekt.

De kern van de kritiek is volgens de auteur echter de tegenstelling tussen Erkens’ zorgen over voedselzekerheid en zijn beleid voor de Nederlandse veehouderij. In de Staatscourant verdedigde Erkens een wijziging van het Besluit dierlijke producten, die vanaf 1 januari 2027 de positie van Rendac Son B.V. als aangewezen verwerker van kadavers bevestigt. Nederlandse veehouders zijn wettelijk verplicht dode landbouwhuisdieren aan Rendac aan te bieden en kunnen niet naar een andere verwerker uitwijken.

Volgens het artikel stegen de destructietarieven in 2025 gemiddeld met 130 procent. Het tarief voor een dood varken ging daarbij van 2,21 naar 5,10 euro en dat voor een rund ouder dan een jaar van 18,13 naar 41,82 euro. In 2026 volgde volgens de auteur opnieuw een stijging van ongeveer 20 procent. Door de krimpende veestapel worden vaste kosten over minder dieren verdeeld, waardoor de kosten per dier verder oplopen.

De nieuwe regeling introduceert zogenoemde cost-plus-regulering. Daardoor kan Rendac volgens de beschrijving in het artikel alle kosten, vermogenskosten en mee- of tegenvallers in de tarieven verwerken. De Raad van State waarschuwde dat boeren hierdoor als gebonden afnemers langdurig afhankelijk blijven van een wettelijke monopolist. Ook zou het systeem onvoldoende prikkels bieden om efficiënt te werken, waardoor inefficiëntie uiteindelijk bij de veehouders terechtkomt.

Erkens wijzigde naar aanleiding van het advies enkele bepalingen over goedkeuring en rechtsbescherming, maar schrapte volgens het artikel juist de mogelijkheid om een deel van verschillen tussen geraamde en werkelijke kosten bij Rendac te laten. Zijn argument dat te strenge efficiëntieprikkels onwenselijk zijn, wordt door de auteur scherp bekritiseerd. Die concludeert dat het beleid de Nederlandse boeren financieel verder onder druk zet en daarmee juist de binnenlandse voedselproductie en voedselzekerheid verzwakt. Het slot van het artikel is uitgesproken opiniërend en roept lezers op de publicatie en de bijbehorende sociale-mediakanalen te volgen.