VS en Iran praten in Oman, maar verschillen zijn groot

In dit artikel:

In Muscat (Oman) beginnen vandaag om 10.00 uur lokale tijd (07.00 Nederlandse tijd) Amerikaanse en Iraanse vertegenwoordigers gesprekken die moeten voorkomen dat de spanningen in de Perzische Golf uitlopen op een oorlog. Aan Amerikaanse zijde zijn gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner aanwezig; Iran stuurt minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi. Qatar, Turkije en Egypte hebben vooraf een voorstelraamwerk neergelegd dat de basis vormt voor de besprekingen.

Het voorgestelde pakket is ingrijpend: het schrijft onder meer voor dat Iran drie jaar zou stoppen met uraniumverrijking, daarna slechts zou verrijken tot maximaal 1,5 procent (lager dan de 3,67% uit het JCPOA-akkoord van 2015) en dat de huidige voorraad sterk verrijkt uranium naar een derde land wordt overgebracht. Ook staan beperkingen op ballistische raketten en op de bewapening van Iraanse bondgenoten in de regio op tafel, plus het idee van een niet-aanvalsverdrag tussen Washington en Teheran. Of Teheran bereid is zulke voorwaarden te accepteren is onduidelijk; Iran houdt tot nu toe vast aan het standpunt dat alleen het nucleaire dossier bespreekbaar is in ruil voor sanctieverlichting, terwijl raketten en regionale steun aan gewapende groepen traditioneel taboe zijn.

De gesprekken vinden plaats onder zware militaire en diplomatieke druk. De VS heeft een vliegdekschip en begeleidende schepen in de Arabische Zee gepositioneerd en gevechtsvliegtuigen in omliggende landen gestationeerd. Recentelijke incidenten — zoals het neerhalen van een Iraanse drone die te dicht bij een Amerikaans marineschip zou zijn gevlogen en meldingen van lastiggevallen koopvaardijschepen in de Straat van Hormuz — hebben de spanning verder opgevoerd. Regio­landen dringen er bij Washington op aan te blijven praten om een conflict met onvoorspelbare gevolgen te vermijden.

Het vertrouwen tussen de partijen is klein, mede door de Amerikaanse terugtrekking uit het nucleaire akkoord in 2018 en door eerdere escalaties, waaronder luchtaanvallen afgelopen juni die diplomatieke toenadering verstoorden. In Washington klinkt voorzichtigheid: onderhandelingen mogen alleen leiden tot een “echte” en stevigere overeenkomst dan in het verleden. Of de gesprekken in Muscat daadwerkelijk tot een doorbraak leiden, blijft daarmee onzeker.