Vrouwen voelen vaker, meer en langduriger pijn dan mannen: 'Ze worden écht minder gehoord'
In dit artikel:
Pijnspecialist Monique Steegers beschrijft in haar boek De pijnparadox hoe chronische pijn levens kan ontwrichten en waarom vooral vrouwen onevenredig zwaar worden getroffen. In haar pijnpoli ziet ze patiënten die hun werk, sociale contacten en mentale veerkracht verliezen; sommige vragen zelfs om euthanasie vanwege ondraaglijke pijn. Volgens Steegers is de prevalentie van langdurige pijn in Nederland gestegen van ongeveer 1 op de 5 naar dichter bij 1 op de 4 mensen. Een mogelijke verklaring is de toegenomen maatschappelijke stress die het herstel van het autonome zenuwstelsel belemmert, maar de precieze oorzaak is complex en onduidelijk.
Vrouwen ervaren vaker en langer pijn dan mannen. Biologische verschillen — zoals hormonen en een gevoeliger pijn- en afweersysteem — spelen een rol, maar ook genen, psychologische en sociale factoren dragen bij. Steegers benadrukt dat wetenschappelijk onderzoek historisch gezien vrouwen heeft buitengesloten: tot in de jaren negentig werden vrouwen vaak niet in trials opgenomen vanwege hormonale schommelingen en zwangerschaprisico’s, en ook dierstudies werden veelal op mannelijke dieren gedaan. Sinds 2016 verplicht het Amerikaanse NIH onderzoekers wel om rekening te houden met geslacht, maar analyses per geslacht blijven vaak uit.
Die onderzoeksachterstand weerspiegelt zich in de patiëntenzorg. Studies in Nederlandse huisartsenpraktijken tonen dat mannen bij gelijke klachten vaker vervolgonderzoek, echo’s, scans en specialistische verwijzingen krijgen; vrouwen worden vaker weggezet als stress- of ‘tussen de oren’. Op de spoedeisende hulp krijgen vrouwen bij pijn sneller angstremmers in plaats van pijnstillers en worden hartinfarcten soms later herkend — met mogelijk ernstige gevolgen. Niet serieus genomen worden versterkt stress en kan het pijngevoel verergeren.
Medicatie als oxycodon is nuttig bij acute pijn maar problematisch bij chronische pijn: tolerantie, verslaving en zelfs een verhoogde gevoeligheid voor pijn ontstaan vaak bij langdurig gebruik, waardoor het middel na verloop van tijd minder helpt. Effectieve, niet-medicamenteuze benaderingen zijn bewegen (wandelen in de natuur), meditatie, muziek en sociaal lachen; ze normaliseren het pijnsysteem en geven patiënten meer controle. Eenzaamheid en passiviteit werken juist averechts.
Als oplossing pleit Steegers — voorzitter van de Nederlandse Pijn Alliantie (Pa!N) — voor een nationaal programma voor pijnzorg, vergelijkbaar met recente nationale programma’s voor palliatieve zorg: meer onderwijs, onderzoek en betere zorgorganisatie. Ze wijst ook op de maatschappelijke kosten van pijn, die volgens haar substantieel zijn en hoger kunnen uitvallen dan die van kanker, hart- en vaatziekten en diabetes samen.
Praktische tip voor ouders: bagatelliseer pijn bij kinderen niet, maar overdrijf ook niet; vooral meisjes moet je aanmoedigen naar hun lichaam te luisteren en hun klachten serieus te nemen. De pijnparadox wil zo zowel medische praktijk als samenleving wakker schudden over ongelijkheid en het structureel onderinvesteren in vrouwen en pijnonderzoek.