Vroegste hazelaarpollenseizoen ooit

In dit artikel:

In Nederland bloeit de hazelaar dit jaar uitzonderlijk vroeg en op grote schaal; in december zijn op pollentelstations van het LUMC (Leiden) en het Elkerliek Ziekenhuis (Helmond) voor het eerst zulke hoge hazelaarpollenconcentraties gemeten. Sinds de start van de dagelijkse tellingen in 1977 is het begin van de hazelaarbloei ongeveer 40 dagen vervroegd. Op 18 december werd op het LUMC een piek van 12 hazelaarpollen per m³ lucht gemeten — eerder lag de hoogste dagwaarde in december op 6 pollen (2022) en vóór 2004 werd in december überhaupt geen hazelaarpollen gevonden op het dak van het LUMC. Het totaal aantal hazelaarpollen in december is met nog meerdere teldagen te gaan al hoger dan het eerdere record voor heel december (2015).

De vervroeging hangt vooral samen met hogere temperaturen in oktober, november en december als gevolg van klimaatverandering; ook het aanplanten van vroegbloeiende hazelaarrassen kan bijdragen. Onderzoek in het ZonMw-gefinancierde GoHot-project bekijkt hoe warmer weer pollenconcentraties beïnvloedt. Hoewel het einde van het hazelseizoen de laatste decennia ook iets eerder valt, is de totale bloeiperiode ongeveer tien dagen langer geworden, wat betekent dat mensen met een hazelaarallergie zowel eerder als langer klachten kunnen hebben.

Ook elzen laten duidelijke activiteit zien. Naast gewone witte en zwarte elzen (die meestal pas in februari bloeien) komt veelvuldig een hybride voor — een kruising van Japanse en Kaukasische els — die al in december kan pollen produceren. Daardoor ontstaan twee pieken in het elzenpollenseizoen: één eind december–begin januari en een tweede in februari–maart. Het aantal dagen in december met elzenpollenconcentraties boven 10 pollen/m³ is de afgelopen decennia toegenomen van gemiddeld 2,7 dagen (jaren 1990–1999) naar 4,9 dagen (2015–2024); dit jaar waren het tot en met 23 december al vier dagen met ≥10 pollen.

Praktische gevolgen: hazelaar- en elzenpollen zijn sterk allergeen en worden door de wind verspreid, waardoor veel mensen met pollenallergie nu al hooikoortsklachten (loopneus, tranende ogen, geïrriteerde keel) ervaren. Omdat die symptomen op verkoudheid lijken — en nu beide veel voorkomen — is verwarring mogelijk; bij twijfel kan de huisarts een hooikoortstest uitvoeren. Een recente vorstperiode kan openstaande katjes deels beschadigen en de bloei remmen, maar veel ongeopende katjes kunnen bij milder weer alsnog opengaan. Droog, winderig en zonnig weer blijft de verspreiding van pollen bevorderen.

Bronnen en auteurs: LUMC, Elkerliek Ziekenhuis, De Natuurkalender (WUR) en onderzoekers verbonden aan het GoHot-onderzoek.