Vrijwilligers VluchtelingenWerk haken af uit frustratie over vluchtelingen: 'Ik voel me gebruikt'

In dit artikel:

Een deel van de vrijwilligers van VluchtelingenWerk Nederland stopt omdat het contact met vluchtelingen frustrerend en soms onveilig is. Afspraken worden herhaaldelijk niet nagekomen, vrijwilligers wachten geregeld tevergeefs en sommigen ervaren weinig waardering voor hun inzet. Dat blijkt uit onderzoek van de Erasmus Universiteit onder 605 voormalige vrijwilligers. De antwoorden zijn verzameld tussen mei 2023 en oktober 2024; de studie verscheen eind 2025 in het tijdschrift Voluntas.

De onderzoekers zien problemen in de verhouding tussen vrijwilligers en de mensen die zij begeleiden als een afzonderlijke reden om te vertrekken. Sommige deelnemers voelden zich gebruikt of vonden dat hun hulp als vanzelfsprekend werd beschouwd. Anderen stapten over naar ander vrijwilligerswerk, waar zij naar eigen zeggen meer waardering kregen. Het onderzoek laat wel zien dat deze frustraties niet de belangrijkste vertrekreden vormen. 267 respondenten noemden vooral organisatorische problemen, zoals gebrekkige begeleiding, bureaucratie en te veel verantwoordelijkheid. Bij 215 mensen waren persoonlijke omstandigheden, zoals werk, studie of gezondheid, doorslaggevend. Bij 101 deelnemers speelden hun eigen verwachtingen en ervaringen met het vrijwilligerswerk een hoofdrol; in die groep kwamen de problemen met vluchtelingen vooral naar voren.

VluchtelingenWerk houdt daarnaast rekening met dwingend en agressief gedrag. Sinds 2024 is een training hierover structureel opgenomen in de VluchtelingenWerk Academie voor betaalde medewerkers en vrijwilligers. Ook stelde de organisatie een veiligheidsadviseur aan en versterkte zij teams voor incidenten en crisismanagement.

De risico’s werden volgens VluchtelingenWerk duidelijk in Ter Apel. De organisatie en het Rode Kruis legden daar op 10 juli de hulpverlening op het voorterrein van het aanmeldcentrum tijdelijk stil, omdat de veiligheid sterk was verslechterd. De dienstverlening werd hervat op een beter beveiligde locatie, met extra veiligheidsmaatregelen en beperkte toegang.

De uitkomsten zijn belangrijk voor een organisatie die begin 2023 ruim 9.300 vrijwilligers telde voor juridische, sociale en taalkundige begeleiding. Veel vrijwilligers haken relatief snel af. De studie toont geen bewijs voor grootschalige intimidatie, seksuele intimidatie of culturele conflicten, maar maakt wel duidelijk dat de omgang met vluchtelingen voor een deel van de vrijwilligers direct meespeelt bij hun vertrek.