Vraagtekens bij klimaatwinst Tata door miljardensubsidie Nederlandse Staat
In dit artikel:
De Nederlandse Staat wil Tata Steel met ongeveer 2 miljard euro subsidie helpen om de staalproductie te vergroenen, maar experts stellen vraagtekens bij de daadwerkelijke klimaatwinst van de overeenkomst. Na jaren van overleg resulteerde dat in september in een conceptakkoord tussen Tata en het ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG). De komende maanden worden de precieze voorwaarden uitgewerkt; het nieuwe kabinet moet er uiteindelijk over beslissen.
Tata Steel is de grootste industriële uitstoter van Nederland en is verantwoordelijk voor bijna een kwart van de CO2-uitstoot van de industrie. De bedoeling van de deal is zowel nationale emissies te verlagen als het bedrijf in Nederland te houden en de leefomgeving van omwonenden te verbeteren. Tata streeft naar klimaatneutraliteit in 2045 en wil dat bereiken via tussenstappen: eerst van kolen naar aardgas, later naar zogeheten groen gas.
Critici en onafhankelijke adviseurs waarschuwen dat die tussenstappen onzekerheden en risico’s bevatten. Een belangrijk bezwaar is dat dalende emissies “op Nederlands grondgebied” geen garantie zijn voor wereldwijde vermindering: substitutie-effecten kunnen uitstoot naar het buitenland verplaatsen. Daarnaast groeit de verwachting dat Europa meer aardgas uit de Verenigde Staten zal importeren, terwijl winning van schaliegas gepaard gaat met aanzienlijke methaanlekkages — een krachtig broeikasgas. Onderzoekers vinden het problematisch dat de afspraken niet dwingen tot controle op de herkomst van het gas; de handelsmarkt maakt dat moeilijk te borgen.
Ook de uiteindelijke omschakeling naar groen gas is onzeker. Tata geeft aan 1,5 keer zoveel groen gas nodig te hebben als momenteel in Nederland beschikbaar is. Markttekorten en concurrentie van andere afnemers kunnen ertoe leiden dat het bedrijf langer dan gepland op aardgas blijft draaien, met financiële en klimaatrisico’s. Een eerder adviesrapport waarschuwde al voor die scenario’s.
Tata en het ministerie stellen dat langdurige afnamecontracten investeringen in productie van groen gas kunnen stimuleren en dat Europese en nationale maatregelen het proces moeten versnellen. Onderzoekers wijzen echter op alternatieve route: volledige elektrificatie van de staalproductie, die op langere termijn waarschijnlijk onvermijdelijk is en mogelijk slimmer is dan investeren in een tussenfase met gas.
KGG benadrukt dat bij zulke overeenkomsten per definitie wordt gekeken naar emissies die op de bedrijfslocatie plaatsvinden, omdat daar directe invloed op bestaat. Dat erkent wel de noodzaak om ook uitstoot in de keten te beschouwen, maar concrete monitoring en garanties ontbreken nog. Een nieuwe minister zal binnen het jaar de knopen moeten doorhakken.