Voorkom achteruitgang van de democratie, bescherm de Wet open overheid
In dit artikel:
Sinds 1 mei 2022 geldt in Nederland de Wet open overheid (Woo), die de oude Wob verving en burgers, journalisten en onderzoekers toegang moet geven tot overheidsinformatie. Internationaal wordt zo’n recht door onder meer de VN en de Raad van Europa erkend; wereldwijd hebben inmiddels 139 landen vergelijkbare regels. Tegelijkertijd staat democratie onder druk: het V‑Dem Democracy Report 2026 laat zien dat nog maar 26% van de wereldbevolking in een democratie woont (twintig jaar geleden 50%), en slechts 7% in een volwaardige democratische rechtsstaat. Veel autocratieën consolideren macht door informatie te controleren in plaats van tegenstanders met geweld te onderdrukken.
In Nederland groeit de discussie over inperking of vereenvoudiging van de Woo. Politici en zelfs het ministerie van Binnenlandse Zaken hebben voorstellen gedaan om de wet te begrenzen, en enkele parlementariërs uitten openlijke kritiek. Dat staat haaks op de functie van de Woo: transparantie is een cruciaal instrument voor controle en publieke participatie.
Economisch is de wet ook nuttig: onderzoek van Open State Foundation en IMI schat maatschappelijke baten van transparantie op 4,4 miljard euro per jaar, waarvan ongeveer 730 miljoen via de Woo; de directe lasten voor de overheid liggen vrijwel op een fractie daarvan (ongeveer 150 miljoen volgens Sira Consulting). Operationeel valt er echter veel te verbeteren. De wettelijke termijn voor beantwoording is 28 dagen (uitbreidbaar tot 42), maar de Rijksoverheid overschrijdt deze sinds invoering consequent. Gemiddeld lag de beantwoordingstijd in 2025 op 143 dagen, een afname ten opzichte van 188 dagen in 2024, maar nog altijd ver boven de norm.
De conclusie is dat de Woo beschermd en beter uitgevoerd moet worden: het is zowel een pijler van de Nederlandse rechtsstaat als een bron van maatschappelijke waarde. Als politici, media en burgers zich hier gezamenlijk voor inzetten, versterkt dat de controle op de overheid en daarmee de democratische weerbaarheid van Nederland — belangrijk nu het land internationaal weliswaar goed scoort (plaats 18 op de V‑Dem‑index), maar achterblijft op participatie (ongeveer plek 50).