Voor Shell en het ministerie bleef het na MH17 'business as usual' in Rusland
In dit artikel:
Toen Rusland in 2014 de Krim annexeerde, separatisten in Oost-Oekraïne steunde en vlucht MH17 neerschoot met 196 Nederlanders aan boord, hield de Nederlandse regering tegelijk ruimte open voor commerciële belangen van Shell in Rusland. Uit beleidsstukken die Follow the Money via Woo-verzoeken kreeg, blijkt dat Den Haag Shell toestemming gaf voor een controversieel project in de West-Siberische Bazhenov-formatie — een gigantische, maar technisch moeilijk winbare oliebron die vaak met fracking wordt verbonden.
De Bazhenov-formatie, ook wel de ‘wilde zwarte steen’ genoemd, zou volgens optimistische schattingen enorme hoeveelheden olie bevatten, maar winning vereist geavanceerde technieken die Rusland zelf grotendeels ontbeert. De EU-legde na 2014 sancties op die westerse bedrijven verhinderden nieuwe offshore- en schalieprojecten in Rusland te starten; bestaande contracten vielen echter onder uitzonderingen en de uitvoering van vergunningen lag bij de lidstaten.
Shell had al samenwerkingsakkoorden met het Russische staatsbedrijf Gazprom (onder meer voor Arctische exploratie en schalieboringen) en hield via juridische argumenten en verzoeken aan Nederlandse ministers vol dat haar activiteiten binnen de uitzonderingen van de sancties vielen. Ministers, waaronder Lilianne Ploumen, wekten aanvankelijk bezorgdheid en weigerden vergunningen omdat aanvragen volgens ambtenaren “op het randje van de sancties” balanceerden. Shell ging in beroep en kreeg uiteindelijk alsnog toestemming; precieze motivering en details van het type ‘tight oil’ dat het betrof zijn weggelakt in de stukken.
Critici, zoals oud-diplomaat Bram van Ojik, zien in de documenten bewijs dat Shell disproportioneel veel invloed had op Nederlands economisch- en buitenlands beleid. De stukken tonen ook dat Nederland, ondanks harde politieke veroordelingen van Rusland na MH17, terughoudend was met het verzwaren van energiesancties — deels om Nederlandse bedrijfsbelangen niet te schaden.
Shell trok zich in 2022 terug uit zijn Russische joint ventures en meldt geen inkomsten uit Bazhenov; GazpromNeft en Russische autoriteiten zetten het boren voort en melden voortgang, maar de betrouwbaarheid daarvan is onduidelijk. Het dossier illustreert de spanning tussen morele/politieke verontwaardiging over Russisch gedrag en de bescherming van nationale commerciële belangen in een geopolitiek gevoelig energiesegment.