Voor relatietherapeut Roefke Carmiggelt-Polak (84) breekt na de zomervakantie een drukke tijd aan: 'Liefdespijn gaat gewoon mee in de koffer'

In dit artikel:

Relatie- en gezinstherapeut Roefke Carmiggelt-Polak werkt op haar 84ste nog altijd drie dagen per week vanuit haar praktijk aan huis. Volgens haar nemen stellen hun problemen niet weg door op vakantie te gaan: spanningen en teleurstellingen reizen gewoon mee. Vooral na de zomer ziet ze daardoor veel cliënten. Ook samengestelde gezinnen kunnen tijdens vakanties onder druk komen te staan, omdat kinderen zich niet vanzelfsprekend aanpassen aan een nieuwe partner en nieuwe gezinsleden.

Carmiggelt-Polak groeide op in Amsterdam-Zuid en komt uit een warm Joods gezin dat zwaar door de oorlog werd getroffen. Veel familieleden van haar vader werden in Sobibor vermoord. Haar geboorte voorkwam dat haar vader op dat moment werd gedeporteerd, omdat hij met een niet-Joodse vrouw was getrouwd. Daardoor kreeg ze van jongs af aan het gevoel dat zij mede verantwoordelijk was voor zijn welzijn. Zijn overlijden, toen hij 61 was, bracht naast verdriet ook een gevoel van bevrijding.

Die sterke verbondenheid binnen haar gezin vormde haar kijk op relaties. Ze heeft zes kinderen en vindt het belangrijk dat familieleden elkaar blijven vasthouden, maar merkte ook hoe belastend de reddersrol kan zijn. Na de middelbare school studeerde ze aan de Rietveld Academie, al bleek de kunst niet haar roeping. Bij Jellinek ontdekte ze haar belangstelling voor systeemtherapie. In 1985 startte ze haar eigen praktijk.

In haar behandeling kijkt ze naar de invloed van eerdere generaties. Cliënten onderzoekt ze welke patronen, verwachtingen en pijn zij van ouders en grootouders hebben meegekregen en wat ze daarvan willen doorgeven. Ze begint vaak bij de moeder, omdat kennis over afkomst en familiegeschiedenis volgens haar bepalend kan zijn voor iemands identiteit. Ook onderzoekt ze waarom partners juist voor elkaar hebben gekozen. Mensen voelen zich volgens haar geregeld aangetrokken tot eigenschappen die aansluiten bij iets wat ze vroeger misten of juist herkennen uit hun ouderlijk gezin.

Relatietherapie ziet ze niet als een manier om het leven volledig naar wens in te richten. Liefde vraagt volgens haar voortdurende inzet. De eerste verliefdheid is tijdelijk; daarna moeten partners opnieuw ruimte maken voor hun eigen autonomie en elkaar bewust blijven kiezen. Datingapps kunnen volgens haar het idee versterken dat er altijd een betere optie beschikbaar is. Daardoor raken sommige mensen bang voor binding. Ook een kinderwens wordt soms te veel als een plan beschouwd, terwijl een zwangerschap niet volledig af te dwingen is.

Haar eigen relatie met schrijver Frank Carmiggelt begon toen zij dertien was. Een jaar later sloeg de vonk bij hem wel over. Inmiddels zijn ze bijna zeventig jaar samen. Ze beschrijft hun huwelijk als een combinatie van diepe verbondenheid en zelfstandigheid. Ze geven elkaar ruimte: zij reisde jarenlang met vriendinnen naar het buitenland, terwijl hij liever thuisbleef. Hun huisje in het bos is voor haar een plek waar niets hoeft en waar ze haar werk tijdelijk achter zich laat.

Met pensioen gaan wil ze voorlopig niet. Ze vindt het waardevol om telkens nieuwe mensen te ontvangen en hen te helpen hun problemen onder ogen te zien. Zo begeleidde ze een vrouw die jarenlang vanuit opgekropte pijn en woede had gereageerd op haar gezin. Toen de onderliggende eenzaamheid zichtbaar werd, kon de vrouw verantwoordelijkheid nemen en brieven schrijven aan mensen die ze had gekwetst. Carmiggelt-Polak ziet daarin een belangrijk herstelproces. De behoefte om gezien en erkend te worden, zegt ze, blijft voor iedereen fundamenteel.