"Voor het eerst zag ik hoop uit hun ogen verdwijnen": Tom Waes keert na 7 jaar terug naar Oekraïne

In dit artikel:

Tom Waes trok opnieuw naar Oekraïne, zeven jaar na zijn eerste bezoek, dit keer niet als oorlogsjournalist maar als maker van de VRT-special Reizen Waes: terug naar Oekraïne. Met schroom en een "bang hart" wilde hij het alledaagse leven in een land in oorlog vastleggen en laten zien hoe Europees en herkenbaar Oekraïne is — zodat kijkers automatisch vergelijkingen maken met België.

Tijdens zijn reis bezocht Waes plaatsen als Kiev en Lviv en botste meteen op herkenbare, verwoeste handelsmerken: een platgebombardeerde Decathlon en een verwoeste Ikea die de confrontatie tussen het gewone Europese stadsbeeld en oorlogsvernietiging scherper maken. Hij merkt hoe het alarmeringssysteem onderdeel is geworden van het dagritme: aanvankelijk schrikken de sirenes hem wakker, maar na vele onderbroken nachten leert hij het onderscheid tussen echt gevaar en valse alarmen.

De menselijke verhalen vormen het hart van de reportage. Waes bezoekt begraafplaatsen met jonge slachtoffers en raakt persoonlijk wanneer hij bedenkt: "Dat had mijn Milo kunnen zijn." Hij ontmoet gezinnen en enkelen die hij eerder kende, zoals Svetlana, die in Berlijn woont maar haar man Aleksej verloor aan het front. Zulke ontmoetingen tonen tegelijk pijn en doorzettingsvermogen: mensen die doorgaan voor hun kinderen ondanks onvoorstelbaar verlies.

Andere portretten illustreren de alledaagse ontbering en moed: Volodymyr, zijn gids, die zijn dochter al vier jaar niet zag en vreest om opgepikt te worden; 70‑jarige Olga die op de 18e verdieping zonder lift, stroom of water woont maar toch gastvrijheid toont; bewoners van Sovjetflats die al jaren vastzitten in hun appartementen. Ondanks zijn onzekerheid of hij soms een ramptoerist is, voelen veel Oekraïners zich dankbaar dat hun persoonlijke verhalen worden verteld, weg van geopolitieke analyses.

Waes benadrukt dat hij zowel veerkracht als groeiende wanhoop zag: het licht in de ogen van mensen dooft als er geen uitzicht op verbetering is. Zijn boodschap aan Europeanen is om niet te vergeten dat veel vluchtelingen alles moesten achterlaten en dat Oekraïne dichterbij is dan men denkt — 1.500 kilometer naar het oosten is "vlakbij" in menselijke termen.

De reeks Reizen Waes: terug naar Oekraïne is vanaf vanavond wekelijks te zien op VRT 1 (rond 21 uur) en vanaf 6 uur op VRT MAX.