Vondst van een winters motje in een huiskamer leidt tot nieuwe inzichten

In dit artikel:

16 april 2026 — In een Nederlandse woning in IJmuiden werd op 11 januari 2018 een klein pedaalmotje gevonden dat tot meer onderzoek leidde dan verwacht. Omdat in de winter maar weinig microvlinders vliegen, leek determinatie eenvoudig, maar pas nadat foto’s van een genitaalpreparaat naar Europese specialisten waren gestuurd, kon het exemplaar worden herkend als Argyresthia buvati. Dat was opmerkelijk omdat die soort tot dan toe alleen bekend was van een paar vondsten in de Alpen (Zuid-Frankrijk en Noord-Spanje).

Verdere literatuurstudie toonde een nauwe verwantschap met Argyresthia impura, een zeldzame soort uit Zuidoost-Europa, Turkije en Iran; na vergelijking van alle gegevens bleken beide namen uiteindelijk op één en dezelfde soort te slaan. Het is uitzonderlijk dat een zeldzaam, in zijn oorspronkelijke areaal nauwelijks waargenomen vlindertje opeens in Nederlandse en Belgische woningen opduikt: tijdens het onderzoek werd een tweede waarneming gemeld (13 maart 2023, Ruien-Dorp, België) en na publicatie konden met terugwerkende kracht drie exemplaren uit Duitsland worden bevestigd.

Wat betreft ecologie wijzen de Franse en Spaanse waarnemingen op een relatie met Spaanse jeneverbes (Juniperus thurifera). In andere delen van het verspreidingsgebied is waarschijnlijk Juniperus excelsa de gastheer; rupsen van dit geslacht leven vaak van bessen, niet van bladeren, en bij deze soort lijkt dat ook het geval. Hoe de soort naar huizen in Nederland en België kwam is niet zeker, maar het meest aannemelijke scenario is transport via jeneverbesmaterialen — denk aan (kerst)decoraties of culinair gebruik — waarin poppen of rupsen verstopt zaten.

Tekst en onderzoek: Dick Groenendijk & Erik van Nieukerken (Naturalis).