Von der Leyens 'troonrede' draait om Europa redden

In dit artikel:

Commissievoorzitter Ursula von der Leyen presenteerde in haar zesde toespraak over de Staat van de Europese Unie een ambitieus programma voor het komende jaar. In een ongebruikelijk lange rede van een uur richtte ze zich niet alleen tot de Brusselse politiek, maar ook rechtstreeks tot Europese kiezers. Met verkiezingen in onder meer Frankrijk, Italië, Spanje en Polen in het vooruitzicht riep ze op tot een uitgesproken pro-Europese koers. Volgens Von der Leyen kan alleen een sterkere EU Europeanen in de huidige onzekere wereld echte soevereiniteit bieden.

Het versterken van de Europese economie is volgens haar de hoogste prioriteit. Ze wil vergunningen en financieringsbesluiten versnellen en voorkomen dat lidstaten Europese regels verzwaren met extra nationale eisen, het zogeheten goldplating. Daarmee reageert ze op de waarschuwing van voormalig ECB-president Mario Draghi dat Europa zonder steun voor sleutelindustrieën economisch verder achteropraakt.

Von der Leyen wil daarnaast nieuwe strategische partnerschappen aangaan. Canada, waarvan premier Mark Carney als gast aanwezig was, moet volgens haar het eerste geassocieerde lid van de EU worden. Canada zou dan op bepaalde terreinen, zoals technologie, defensie en kritieke grondstoffen, kunnen deelnemen aan Europese samenwerking zonder volwaardig lid te worden. Ook kondigde ze een Europese Veiligheidsraad aan met de EU, Oekraïne, het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen en Canada. Een voorgesteld Europees ‘artikel 4’ moet landen die zich ernstig bedreigd voelen toegang geven tot spoedoverleg. Sommige EU-landen kunnen dit echter als concurrentie voor de NAVO zien.

Op buitenlands beleid beloofde Von der Leyen verdere steun aan Oekraïne en nieuwe sancties tegen Rusland. Ze haalde uit naar ultranationalisten en anti-Europese krachten en bekritiseerde EU-landen die niet instemden met sancties tegen producten uit Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Ook verzette ze zich tegen Israëlische bouwplannen in Oost-Jeruzalem. Daarmee zoekt ze nadrukkelijker steun bij linkse partijen. Haar waarschuwingen over klimaatverandering, de gevolgen voor rivieren en een aangekondigd hitteplan passen eveneens bij die koers.

Tegelijkertijd kwam ze met voorstellen die vooral rechtse partijen kunnen aanspreken. Een Europese migratienoodwet moet lidstaten bij een plotselinge grote toestroom, zoals in Ceuta, tijdelijk toestaan van de normale asielregels af te wijken. Verder wil de Commissie de toegang van jongeren tot sociale media, videoapps, onlinegames en AI-chatbots beperken. Voorstel is een minimumleeftijd van 15 jaar; 13- en 14-jarigen zouden alleen met ouderlijk toezicht een account mogen gebruiken en maximaal een uur per dag. Kinderen onder de 13 zouden alleen oudergestuurde, kindvriendelijke apps mogen gebruiken. De Europese Commissie presenteert deze Kinderwet donderdag.