Volkskrant-column wil democratie omver blazen: óók stemrecht zonder verblijfsrecht

In dit artikel:

Politiek filosoof Tivadar Vervoort pleit in een ingezonden Volkskrant-column voor een ingrijpende herziening van de Nederlandse democratie. Volgens hem zou nationaliteit niet langer moeten bepalen wie mag stemmen. Uiteindelijk zou ook een verblijfsvergunning geen voorwaarde meer moeten zijn voor politieke zeggenschap. Hij ziet de natiestaat en het principe van ‘eigen volk eerst’ als een mogelijk risico voor fascisme en wil daarom staatsburgerschap als basis van politieke rechten afschaffen.

Vervoort stelt voor stemrecht aanvankelijk te koppelen aan stadspaspoorten en later aan een Europees identiteitsdocument. Daarmee zouden inwoners lokaal, nationaal en Europees kunnen stemmen, ongeacht hun nationaliteit of verblijfsstatus. Zo’n systeem zou een fundamentele wijziging betekenen van de huidige rechtsorde. Artikel 54 van de Grondwet beperkt het kiezen van de Tweede Kamer namelijk tot Nederlanders van achttien jaar en ouder; voor invoering van het voorstel is dus een grondwetswijziging nodig.

De analyse benadrukt dat het op zichzelf niet ondemocratisch is om de Grondwet langs legale weg te veranderen, maar dat Vervoort daarmee niet alleen de rechtsstaat verdedigt: hij bepleit feitelijk een ander staatsmodel waarin grenzen en staatsburgerschap veel minder bepalend zijn.

Ook bevat zijn betoog volgens de analyse feitelijke en juridische onnauwkeurigheden. Bij gemeenteraadsverkiezingen mogen niet alle geregistreerde inwoners stemmen. EU-burgers hebben dat recht wel, terwijl inwoners van buiten de EU doorgaans vijf jaar rechtmatig en onafgebroken in Nederland moeten wonen. Mensen zonder rechtmatig verblijf mogen niet automatisch stemmen. Ook het voorbeeld van New York is problematisch: een regeling voor lokaal stemrecht voor niet-Amerikaanse inwoners werd daar in 2025 door het hoogste staatsgerechtshof ongeldig verklaard. Verder is Nederlanderschap een wettelijke status, geen etnische categorie. De Grondwet beschermt ook vreemdelingen tegen discriminatie, hoewel zij niet dezelfde politieke rechten hebben als Nederlanders.