'Volgorde van waterverdeling kan pijn doen': chef droogte Rijkswaterstaat heeft huidige omstandigheden 'nog nooit meegemaakt'

In dit artikel:

Nederland kampt met uitzonderlijk lage rivierafvoer, lage grondwaterstanden en een oplopend neerslagtekort. Toch is de hoogste landelijke alarmfase voor watertekort nog niet ingesteld. Volgens Elja Huibregtse, tijdelijk voorzitter van de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW), blijven de veiligheid van dijken en kades en de levering van drinkwater en energie voorlopig gewaarborgd. Regionaal zijn de gevolgen echter al ernstig, onder meer voor boeren, tuinders en schippers.

De huidige situatie wijkt af door de combinatie van meerdere factoren. De Rijn voert minder water aan dan ooit gemeten en het neerslagtekort nadert het uitzonderlijke niveau van 2018. Daardoor kan 2026 uitgroeien tot een historisch droog jaar. Landelijk is de situatie nog niet zo bedreigend als in 2003, toen onder meer een dijkdoorbraak bij Wilnis en problemen met koelwater voor de energievoorziening tot de formele hoogste crisisfase leidden.

Sindsdien zijn afspraken gemaakt over de verdeling van schaars water. In verschillende gebieden gelden beperkingen voor het oppompen van water, het IJsselmeer wordt hoger gehouden en de aanvoer van zoetwater naar West-Nederland is verbeterd. Die maatregelen bieden meer bescherming, maar kunnen geen nieuwe regen veroorzaken. Daarom brengen Rijkswaterstaat, ministeries, waterschappen en waterbedrijven wekelijks nieuwe scenario’s in kaart.

Bij aanhoudende droogte kunnen regionale maatregelen volgen. Zo kan eenrichtingsverkeer op de IJssel de scheepvaart veilig houden en kunnen sluizen verder worden beperkt om zoetwater vast te houden. Ook wordt onderzocht hoe het water moet worden verdeeld als het IJsselmeerpeil verder daalt. Het peil staat inmiddels op 28 centimeter onder NAP, nadat het eerder tot 12 centimeter onder NAP was opgevoerd; een daling tot 40 centimeter onder NAP of lager is mogelijk.

Naast de hoeveelheid water vormt ook verzilting een risico. Huibregtse noemt de omstandigheden daarom deels onbekend, al wordt de toestand van dijken sinds Wilnis intensiever gecontroleerd. Hoe lang de droogte zonder formele crisis beheersbaar blijft, is niet te voorspellen. De commissie steunt de oproep om zuinig met water om te gaan. Aanhoudende lichte regen zou het meest helpen, omdat de bodem die beter kan opnemen dan bij korte zware buien. Na eerdere droge jaren is de verdelingsregeling geëvalueerd, maar de volgorde van prioriteiten bleef ongewijzigd.