Voedsel- en Waren­autoriteit gaat zich weer aan de wet houden, na hard advies van de Landsadvocaat

In dit artikel:

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) handelde twee jaar lang informatieverzoeken onder de Wet open overheid (Woo) op een manier die de rechter buitenspel zette. In 2024 schakelde de toezichthouder, onder druk van belangenorganisatie LTO Nederland, over op een procedure waarbij boeren en andere derde partijen volstaan met een intern bezwaar bij de NVWA in plaats van direct naar de voorzieningenrechter te kunnen stappen. Daardoor werden openbaarmakingsbesluiten structureel opgeschort en verdween de onafhankelijke toetsing door de rechter, iets dat Follow the Money eerder aan het licht bracht.

De Landsadvocaat (kantoor Pels Rijcken) heeft nu in een advies aan de Tweede Kamer vastgesteld dat die werkwijze niet past binnen de Woo: de wet laat volgens hem geen ruimte voor het uit eigen beweging generiek schorsen van openbaarmakingen totdat een bezwaarprocedure bij de NVWA is uitgeprocedeerd. Juristen van het ministerie van Binnenlandse Zaken hadden de NVWA eind vorig jaar al gewaarschuwd dat de aanpak in strijd was met de wet. Na publicatie van FTM kwamen er Kamervragen en een brandbrief van Animal Rights, en in mei vroeg de NVWA zelf formeel om advies van de Landsadvocaat.

De zaak draait vaak om gegevens over ‘derden’ in de agrarische keten — bijvoorbeeld dieraantallen van veehouders, informatie over slachthuizen of handelaren. De NVWA wilde met de nieuwe werkwijze zowel bedrijven de vermeende drempel van een kostbare rechtsgang besparen als eigen tijd en middelen besparen. Kritische juristen en belangenbehartigers benadrukten echter dat daarmee belangrijke rechtsbescherming verdween; de voorzieningenrechter kan in sommige gevallen direct bevelen tot openbaarmaking geven, wat bij de interne bezwaarroute niet mogelijk is.

Bestuursrecht-hoogleraar Annemarie Drahmann steunt de conclusie van de Landsadvocaat en stelt dat de NVWA alternatieven moet zoeken om de toegang tot de rechter voor kleine bedrijven praktischer te maken — bijvoorbeeld door duidelijke voorlichting over uitzonderingsgronden en voorbeelden van zaken die wél kansrijk zijn bij de rechter. Advocaat Tim van Alten en FTM speelden een sleutelrol in het aan de kaak stellen van de praktijk; Van Alten noemt het zorgelijk dat zoveel druk (publiciteit, klachten, Kamervragen) nodig was om wettelijke naleving af te dwingen.

Minister van Landbouw Jaimi van Essen meldde deze week aan de Kamer dat de NVWA de werkwijze gaat aanpassen naar aanleiding van het advies van de Landsadvocaat. De Tweede Kamer debatteert donderdag over de Woo. De affaire roept bredere vragen op over transparantie en toezicht: juist een instantie die anderen moet controleren bleek zelf af te wijken van de regels voor openbaarheid.