VN kiest nieuwe secretaris-generaal: hoeveel gezag heeft de functie nog?

In dit artikel:

Wereldleiders komen deze week in New York bijeen voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, terwijl de organisatie op zoek is naar een opvolger van secretaris-generaal António Guterres. Zijn tweede termijn eindigt op 31 december; de nieuwe leider moet naar verwachting op 1 januari 2027 beginnen.

De verkiezing vindt plaats tegen de achtergrond van een groeiende gezags- en financiële crisis binnen de VN. Volgens voormalig D66-leider en VN-functionaris Sigrid Kaag en VN-expert Mark Goldberg is de organisatie de afgelopen vijftien jaar minder relevant geworden. Bij recente internationale crises, zoals het staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten en Iran, namen landen buiten de VN het voortouw. De toenemende rivaliteit tussen de permanente leden van de Veiligheidsraad — de VS, Rusland en China — belemmert bovendien effectief optreden. Ook de Amerikaanse regering onder Donald Trump keert zich steeds nadrukkelijker tegen de VN en heeft financiering van meerdere hulporganisaties stopgezet. Daarnaast kampen de Verenigde Naties met achterstallige contributies en een tekort van ongeveer een miljard dollar.

De belangrijkste opdracht voor de nieuwe secretaris-generaal wordt het vinden van een evenwicht: tegenwicht bieden aan machtige landen, zonder hen van de organisatie te vervreemden. Kaag pleit voor een zichtbare en minder terughoudende leider die bereid is risico’s te nemen en ervoor zorgt dat de VN bij vredesonderhandelingen wordt betrokken. Voormalig VN-onderhandelaar Sven Koopmans vindt daarnaast een charismatische leider nodig die in gesprek gaat met zowel Trump, Poetin en Xi als met strijdende partijen, bijvoorbeeld in Jemen. De VN moet volgens hem opnieuw duidelijk uitdragen dat haar belangrijkste taak het voorkomen van grote oorlogen is.

Er zijn geen formele regels over het geslacht of de regio van de nieuwe leider. Vanwege de gebruikelijke geografische spreiding geldt Latijns-Amerika en het Caribisch gebied als de aangewezen regio. Ook groeit de druk om na tachtig jaar mannelijk leiderschap de eerste vrouwelijke secretaris-generaal te benoemen.

Lidstaten dragen kandidaten voor, waarna de vijftien leden van de Veiligheidsraad hen in besloten stemrondes beoordelen. Een kandidaat heeft vervolgens minstens negen stemmen nodig en mag niet worden geblokkeerd door een veto van de VS, China, Rusland, Frankrijk of het Verenigd Koninkrijk. Na een aanbeveling van de Veiligheidsraad beslist de Algemene Vergadering, met 193 lidstaten, over de benoeming.