Vmbo- en praktijkscholen in de knel door optimistische schooladviezen groep 8
In dit artikel:
Het beleid 'kansrijk adviseren' — ingevoerd tijdens corona en sinds schooljaar 2023-2024 officieel — geeft groep 8-leerlingen bij twijfel de mogelijkheid een hoger voortgezetonderwijsadvies te krijgen wanneer aanvullende toetsen of gesprekken optimistisch uitpakken. Ongeveer één op de vijf achtstegroepers krijgt op die manier het voordeel van de twijfel. Deze maand zullen naar verwachting duizenden brugklassers afscheid moeten nemen van het hogere niveau waar ze aanvankelijk welkom waren, omdat zij het tempo of de eisen daar niet kunnen bijbenen.
Vmbo- en praktijkonderwijsscholen waarschuwen dat het instrument zijn doel voorbijschiet: het levert vaker zorgen dan kansen op. Leerlingen die na een jaar teruggeschoven worden naar vmbo of praktijkonderwijs ervaren veel teleurstelling en het gevoel gefaald te hebben. De overstap betekent bovendien telkens opnieuw wennen aan andere gebouwen, regels en een nieuwe klas, wat sociale en emotionele druk veroorzaakt. Praktijkonderwijsdocenten merken daarnaast dat inkomende leerlingen soms praktische basisvaardigheden missen (bijvoorbeeld in de horeca), waardoor extra instructie nodig is.
De toestroom van zijinstromers zet ontvangende scholen flink onder druk. Scholen moeten meer individuele begeleiding bieden, extra bijlessen organiseren, roosters en klassengrootte herzien, en omgaan met meer vacatures en hoger ziekteverzuim. Het praktijkonderwijs zag bijvoorbeeld vorig jaar bijna 30 procent meer leerlingen uit 1-vmbo binnenstromen dan in 2020. Uit een peiling onder 130 vmbo-scholen blijkt dat zij gemiddeld 23 zijinstromers per jaar krijgen — bijna een extra klas per school. Overstappen van vwo naar havo doet zich minder vaak voor, mede doordat veel scholen havo/vwo-combinatieklassen hebben.
Tegelijkertijd erkent ook de Onderwijsraad waarom kansrijk adviseren bestaat: sommige leerlingen — vaak met een migratieachtergrond of uit lagere sociaaleconomische milieus — worden op de basisschool onderschat en kunnen baat hebben bij een hoger advies. De raad constateert echter dat scholen sinds het beleid andere typen leerlingen ontvangen en dat dit andere vormen van begeleiding vereist. De raad pleit daarom voor minder starre indelingen na groep 8 en voor brede scholengemeenschappen met flexibele leerwegen. Binnen zulke scholen zouden leerlingen bepaalde vakken in niveaugroepen kunnen volgen, zodat verschillende niveaus in de beginjaren meer gecombineerd en uitgeprobeerd kunnen worden.
Staatssecretaris Judith Tielen benadrukt dat zij in overleg is met scholen en betrokkenen over het verbeteren van de overgang van primair naar voortgezet onderwijs en dat er geen eenvoudige oplossing is om meteen voor iedereen het juiste traject te garanderen. Ouders en scholen pleiten intussen voor zorgvuldiger afwegingen dan enkel vertrouwen op één toetsresultaat of één gesprek bij het geven van een optimistischer advies.