Vijf vragen over Groenland en waarom de VS het wil hebben
In dit artikel:
President Trump herhaalde onlangs zijn wens om Groenland in Amerikaanse handen te krijgen; het Witte Huis liet eerder doorschemeren dat militair ingrijpen niet is uitgesloten. Formeel is Groenland een autonoom deel van het Deense koninkrijk en valt het onder de NAVO via Denemarken.
Amerikaanse betrokkenheid op het eiland is allesbehalve nieuw. Sinds de Tweede Wereldoorlog hebben de VS militaire faciliteiten in Groenland, waaronder de nog actieve Pituffik Space Base, vanwaar ballistische raketten kunnen worden gedetecteerd. Een verdrag uit 1951 staat de Amerikanen toe die basis uit te breiden, mits de Groenlanders vooraf worden geraadpleegd. Geopolitieke experts, zoals Louise van Schaik van Clingendael, wijzen op die lange traditie van aanwezigheid en betwijfelen dat inlijving militair noodzakelijk is.
Economische motieven spelen een grote rol: Groenland bezit belangrijke delfstoffen, onder meer uranium en zeldzame aardmetalen die cruciaal zijn voor militaire technologieën. Door het sneller smeltende ijs worden sommige reserves beter bereikbaar, al beperkt gebrek aan infrastructuur grootschalige winning. Europa heeft eveneens belang bij nieuwe bronnen om de afhankelijkheid van bijvoorbeeld Chinese raffinageketens te verkleinen.
De Verenigde Staten hebben meerdere instrumenten om invloed af te dwingen: van publieke dreigingen en koopvoorstellen tot diplomatieke en economische prikkels, zoals het bevoordelen van Amerikaanse bedrijven bij mijnbouw of het aanbieden van veiligheidsgaranties in ruil voor toegang en inkomsten. Denemarken en Groenland zijn niet per definitie tegen Amerikaanse participatie, maar willen vooraf bindende afspraken over veiligheid, volksgezondheid en eerlijk profijt voor de lokale bevolking.
Als reactie overwegen NAVO-bondgenoten een symbolische missie naar Groenland en staat overleg tussen de Deense en Amerikaanse diplomatie op de agenda om een militaire escalatie te ontmoedigen. Denen en Groenlanders laten zich niet eenvoudig wegcijferen, ook niet onder dreiging van geweld.