Vijf redenen waarom 'Het lam Gods' zo'n meesterwerk van internationale klasse is (en nee, niet alleen door de diefstal)
In dit artikel:
Thomas Vanderveken duikt in een nieuwe VRT-reeks in het raadsel rond Het Lam Gods, het beroemde veelluik van de gebroeders Van Eyck dat al bijna een eeuw één paneel missen ziet. In Mysteriejagers (vanaf vandaag op VRT MAX; vanavond 20.45 op VRT 1) onderzoekt hij samen met Danira Boukhriss Terkessidis, Jacotte Brokken en Arnout Hauben de geschiedenis, de diefstal en de sporen van het werk.
Vanderveken legt uit waarom Het Lam Gods wereldwijde faam geniet: musea en topcuratoren spreken erover als over één van de absolute meesterwerken van de kunstgeschiedenis. Het werk uit 1432 betekent een breuk met de oudere, vlakke schildertechnieken en toont de Van Eycks’ precisie en vernieuwende olieverftechniek. Die precisie is zo extreem dat vele details enkel from bovenaf met een loep zichtbaar zouden zijn — een aanwijzing dat het retabel in de eerste plaats voor God ontworpen was, niet voor het gewone kerkbezoek.
De serie brengt ook de bewogen bewaringsoorlog rond het retabel in beeld. Door de eeuwen heen werden panelen weggehaald omdat ze als obsceen werden gezien, panelen raakten kwijt door bezettingen en sommige delen werden om getoond te worden zelfs doormidden gezaagd. Er werden creatieve en soms bizarre verstopacties uitgevoerd: ingekapseld achter dubbele muren, door het oog van de Sint-Baafstoren getakeld, en andere middelen om de stukken veilig te stellen.
De roof van 1934 vormt het dramatische middelpunt: het paneel De rechtvaardige rechters is sindsdien onvindbaar. Een anonieme afperser met initialen D.U.A. stuurde brieven en bezorgde via een kluisje op Brussel-Noord het paneel met Johannes de Doper terug om te bewijzen dat hij bezit had van beide gestolen stukken. Op zijn sterfbed bekende Arsène Goedertier uit Wetteren enige betrokkenheid, maar hij stierf voordat hij meer kon onthullen. Het gerechtelijk dossier is nog steeds open; tips worden nog steeds gevolgd en er vonden recent nog huiszoekingen plaats, al zonder resultaat.
Vanderveken benadrukt dat ook nabestaanden en families die ooit in verband werden gebracht met de verdwijning onder het verhaal lijden. In Mysteriejagers gaat hij daarom ook in gesprek met afstammelingen en betrokkenen, om niet alleen over maar mét hen te spreken. Persoonlijk was het project voor Vanderveken een terugkeer naar jeugdsentiment: zijn vader speelde ooit de rol van Goedertier in een reconstructie, wat zijn jarenlange fascinatie voor het mysterie voedde.
Mysteriejagers belooft een mix van kunsthistorisch context, detectiverapportage en menselijk drama rond een van de meest iconische en omstreden kunstwerken van Europa.