Oekraïners beseffen steeds meer dat oorlog wellicht nooit meer voorbijgaat
In dit artikel:
In het noordoosten van Oekraïne, dicht langs de Russische grens rond Kharkiv, verandert vier jaar oorlog het dagelijks leven blijvend. Hrafske, een klein dorp op een steenworp van Rusland, illustreert de nieuwe realiteit: kinderen gaan al jaren niet naar school maar volgen lessen online, sociale contacten zijn beperkt en veel voorzieningen zijn ondergronds gebracht — van naschoolse opvang tot ziekenhuizen en zelfs een school — uit angst voor raketaanvallen. Michael McGrath, directeur van hulporganisatie CARE in Oekraïne, bezocht de plaats en zag hoe de ingang van een ondergrondse speelruimte onlangs door een raket werd verwoest; het had dodelijk kunnen aflopen toen rijen kinderen bij die ingang stonden.
De constante dreiging en beschadigde infrastructuur hebben zware psychische gevolgen. Volgens CARE kampt rond de frontlinie 70 procent van de bewoners met depressieve klachten; ongeveer 10 procent heeft een klinische depressie met reëel risico op zelfbeschadiging. McGrath waarschuwt dat het compliment van ‘veerkracht’ voor veel mensen eerder een verzwegen druk is om door te blijven gaan. Stress wordt verder vergroot doordat een derde van de vluchtelingen weer terugkeerde naar gebieden die dagelijks bestookt worden — vaak omdat veiligere regio’s te duur of vol zijn; soms delen tot twaalf families één keuken.
In steden als Kherson, eveneens nabij het front, leidde de oorlog tot willekeurige dodelijke aanvallen en zogeheten ‘human safaris’ met explosieve drones, door de VN bestempeld als misdrijf tegen de menselijkheid. De vernieling van energie-infrastructuur maakte de afgelopen winter extra zwaar: gas en elektriciteit vielen vaak uit, liften bleven stil en bewoners moesten zonder stromend water of verwarming zien te overleven — soms door uitwerpselen in tassen vele verdiepingen naar beneden te sjouwen.
De demografische en sociale gevolgen zijn ingrijpend: het inwoneraantal daalt, emigratie naar Oekraïne stagneert en gezinnen krijgen minder kinderen omdat de toekomst onzeker is. Een hele generatie groeit op met oorlogservaringen en beperkte sociale contacten, wat volgens hulpverleners blijvende impact kan hebben op vertrouwen en veiligheidsgevoel.
Tegelijkertijd valt de humanitaire steun terug: CARE rapporteert dat hulp vorig jaar met 56 procent is afgenomen, waardoor programma’s — bijvoorbeeld voor mensen met depressies — moesten stoppen. Lokale partners zijn actief maar kampen met gebrek aan medicijnen; zware wonden kunnen niet altijd met antibiotica worden behandeld. Militair-politieke steun uit Europa blijft groot, maar op het humanitaire vlak lijkt de aandacht te verslappen, terwijl de mentale en materiële noden van de bevolking diep en langdurig zijn — ook als er ooit weer vrede komt.