Vier Belgische IS-vrouwen spreken voor het eerst: "We zijn geen tikkende tijdbommen, we zijn moeders"
In dit artikel:
Vier voormalige Belgische vrouwen die naar het IS‑gebied trokken, vertellen in de VRT NWS‑podcast "Vrouwen van IS" voor het eerst open over hun radicalisering, vertrek naar Syrië en Irak, en hun ervaringen daar. De getuigenissen komen van Amira, Dounia, Zeyneb en Katrien; drie hebben hun straf al uitgezeten, één is vrijgesproken. Omdat ze nu opnieuw proberen te leven, spreken ze onder schuilnamen. Experts plaatsen hun verhalen in een bredere context.
Tussen 2012 en 2015 vertrokken ongeveer 500 Belgen naar Syrië en Irak om zich aan te sluiten bij gewelddadige islamistische groeperingen; ongeveer 112 van hen waren vrouwen. België behoorde daarmee, relatief gezien, tot de grootste leveranciers van strijders. Een deel van de radicalisering verliep via Sharia 4 Belgium — actief in onder meer Antwerpen en Vilvoorde — dat op straat ronselde en eind 2012 werd ontbonden nadat leider Fouad Belkacem opgepakt en veroordeeld werd. Voor sommige vrouwen bood die groep de toegangspoort naar Syrië: toen de organisatie uiteenviel, gingen sommigen hun strijd voortzetten in het oorlogsgebied.
De vier vrouwen schetsen uiteenlopende motieven en achtergronden. Dounia beschrijft een geleidelijk proces van vragen over geloof en een isolement tussen strenggelovigen. Amira en zij vertrokken samen met partners of familieleden; voor anderen speelde huiselijk geweld of jeugdervaringen een rol: Zeyneb (destijds 16) zocht een uitweg na mishandeling en raakte onder invloed van klasgenoten. Katrien bekeerde zich later in haar leven en vertrok nadat ze samen met haar Nederlands‑Marokkaanse man elders geen werk of vrijheid vond.
In Syrië escaleerde de realiteit: zodra IS in 2014 een machtsbasis kreeg, kwamen de vrouwen oog in oog te staan met extreme misdaden. Ze getuigen van executies, onthoofdingen en grootschalige geweldsscènes in steden als Raqqa. Ook werden ze geconfronteerd met propagandafilmpjes en met een harde ideologie die woekerde met gevoelens van wraak richting het Westen. Zeyneb vertelt bovendien over het zien en meemaken van misbruik van een Jezidi‑meisje dat als slaaf gehouden werd.
Toen de IS‑staat instortte, floepten sommige vrouwen via Turkije terug naar België; anderen werden door België uit kampen teruggehaald. Juridisch eindigden de zaken verschillend: Zeyneb werd vrijgesproken omdat ze minderjarig was, de anderen hebben hun straffen uitgezeten. In hun nazorgfase worstelen ze met schuldgevoel, vooral tegenover hun kinderen, stigmatisering door medemoslims en de gevolgen van hun keuzes. Amira verwoordt hun wens scherp: ze willen een rustig leven en een nieuwe kans — “Als we echt tikkende tijdbommen waren geweest, dan was die tijdbom wel al afgegaan,” zegt ze.
Veiligheidsdienst OCAD ziet momenteel geen aanwijzingen dat teruggekeerde vrouwen een actief veiligheidsrisico vormen en stelt dat de meesten het geweld hebben afgezworen. Psychologen Gerrit Loots en Hannan Jamaï publiceerden een studie over teruggekeerde IS‑vrouwen (samenwerking met 16 vrouwen), die binnenkort verschijnt onder de titel Voor onze kinderen. De podcast en studie bieden samen een genuanceerd beeld van hoe persoonlijke kwetsbaarheid, groepsinvloed en ideologie samen leidden tot vertrek én wat terugkeer en reïntegratie betekenen.