Via televisieschermen volgen vijfhonderd gevangenen hun massaproces. Hoe de president van El Salvador zijn greep op het land verstevigt
In dit artikel:
Honderden gevangenen in vijf Salvadoriaanse gevangenissen hebben de afgelopen weken op grote schermen naar hun eigen rechtszaken gekeken. In een massaproces dat naar verwachting binnenkort eindigt, staan 486 mannen terecht — volgens aanklagers vermeende leden van de bende MS‑13 — voor samen naar verluidt ruim 47.000 misdrijven gepleegd tussen 2012 en 2022. Het proces is het grootste sinds president Nayib Bukele in maart 2022 de noodtoestand afkondigde na een uitbarsting van bendegeweld waarbij in één weekend 87 mensen werden gedood.
De regering voert een keihard beleid: sinds de noodtoestand zijn ruim 90.000 mensen gearresteerd, ongeveer 1 procent van de bevolking heeft korte of langere tijd in detentie gezeten, en duizenden rechtsbeschermingsrechten werden tijdelijk opgeschort (onder meer onmiddellijke juridische bijstand). Massaprocessen zijn mogelijk gemaakt door een decreet van het door Bukele gedomineerde parlement, en nieuwe grondwetswijzigingen sinds half april vergroten de strafmaat: levenslange gevangenisstraffen zijn mogelijk geworden voor moord, verkrachting, lidmaatschap van een criminele organisatie en een ruim gedefinieerd ‘terrorisme’ — en kunnen zelfs vanaf twaalf jaar worden opgelegd. Bukele bouwde ook nieuwe gevangenissen, waaronder de megacel CECOT met ruimte voor 40.000 gedetineerden.
Mensenrechtenorganisaties luiden alarm: volgens onderzoek van onder meer El País en Human Rights Watch zijn veel gevangenen nooit bewezen bendeleden, en meldingen van marteling, slechte medische zorg en ondervoeding zijn wijdverbreid. Socorro Jurídico Humanitario rapporteerde dat meer dan vijfhonderd gevangenen sinds de noodtoestand zijn overleden; veel van hen zouden geen banden met bendes hebben gehad. Critici, journalisten en activisten zeggen dat de noodtoestand wordt misbruikt om oppositie te bestrijden; velen zijn het land ontvlucht. Een Salvadoriaanse mensenrechtenspecialist in ballingschap spreekt van een omslag van een veiligheids- naar een mensenrechtencrisis.
Toch blijft Bukele buitengewoon populair — peilingen tonen circa 90 procent steun — mede doordat de moordcijfers scherp daalden (van 7,8 per 100.000 in 2022 naar 1,3 per 100.000 in 2025). Tegelijkertijd verontrust de concentratie van macht — vervanging van opperrechters door loyalisten en afschaffing van herverkiezingslimieten — democraten en mensenrechtenwaarnemers, die vrezen dat het huidige beleid langdurig kan voortduren.