Verzetskrant Trouw was niet altijd tegen oorlog
In dit artikel:
Trouw ontstond tijdens het verzet in de Tweede Wereldoorlog, maar de houding van de krant ten opzichte van oorlogen veranderde in de decennia daarna ingrijpend. Aanvankelijk stond Trouw gezagsondersteunend: in 1947 en 1948 steunde de krant de Nederlandse ‘politionele acties’ in wat toen Nederlands-Indië heette, en liet kritiek van soldaten en linkse bladen aan zich voorbijgaan. Onder hoofdredacteur Sieuwert Bruins Slot sloeg dat beeld echter later om. Zijn beslissing om in 1961 publiekelijk afstand te nemen van het streven Nederland-Westelijk Nieuw-Guinea te behouden markeerde een breuk met partijpolitieke bindingen en luidde de groeiende onafhankelijkheid van de krant in. Die koerswisseling kostte Trouw veel abonnees en politici, maar maakte van de krant een zelfstandiger journalistiek product.
Vanaf de jaren zestig ontwikkelde Trouw zich steeds meer tot een kritisch, vaak anti-oorlogs medium. De krant was vroeg kritisch over de Amerikaanse rol in Vietnam en nam in latere conflicten vaker het internationaal recht als toetssteen. Dat leidde tot wisselende beoordelingen: bij de Falklandoorlog in 1982 en de Eerste Golfoorlog in 1991 zocht Trouw vooral bevestiging bij de Verenigde Naties; in 1991 accepteerde de krant het VN-mandaat voor de actie tegen Irak. De omslag in hardere veroordelingen kwam duidelijker naar voren bij de Irakoorlog van 2003: aanvankelijk voorzichtig, maar toen massavernietigingswapens uitbleken, keerde de twijfel om in afwijzing — een standpunt dat later ook door de Nederlandse Commissie-Davids werd onderschreven.
De krant erkent vandaag dat ze in het verleden heeft weggekeken bij ernstige schendingen. Onderzoek van (inmiddels overleden) voormalig Trouw-journalist Meindert van der Kaaij en een aanvullend rapport leidden tot diepgaande onthullingen over excessief geweld van Nederlandse troepen in Indonesië (1945–1949). Dit resulteerde in excuses van premier Mark Rutte en een openlijke verontschuldiging van Trouw, uitgesproken door toenmalig hoofdredacteur Cees van der Laan op 19 februari 2022. Van der Laan erkent dat de steun van eerdere redacties voor de politionele acties nu “onbegrijpelijk” lijkt en plaatst het handelen van die jaren als een morele misrekening tegenover het verzetsverleden van de krant.
In recente conflicten profileert Trouw zich als streng op basis van internationaal recht en terughoudendheid bij militaire betrokkenheid. Op 20 november 2024 trok de krant vroegtijdig en duidelijk de conclusie dat in Gaza sprake was van een genocide, een standpunt dat Trouw baseerde op de vraag of de acties tegen een bevolkingsgroep als zodanig gericht zijn. Eerder, op 20 maart van hetzelfde jaar, waarschuwde de krant tegen Nederlandse participatie in militaire acties rond de Straat van Hormuz: Europese inzet daar zou volgens Trouw snel neerkomen op meedoen aan een conflict dat niet primair Europa’s oorlog is, met alle escalatierisico’s van dien.
De ontwikkeling van Trouw toont een verschuiving van een partijgetrouw dagblad naar een opiniërende krant die oorlogen primair beoordeelt vanuit mensenrechten en volkenrecht. Die verandering was geleidelijk: waar in de vroege jaren nieuws en nationale trots vaak zwaarder wogen, staat nu het veroordelen van onrecht centraal — een lijn die terugvoert op Bruins Slots later uitgesproken overtuiging dat een krant onrecht en ellende moet benoemen. Tegelijkertijd blijven de redacties van verschillende periodes voorbeelden van hoe maatschappelijke en politieke bindingen historische oordelen kunnen kleuren en waarom herijking en verantwoording achteraf noodzakelijk zijn.