'Vervangen van ambtenaren door loyalisten is beleid van regering-Trump'

In dit artikel:

De regering-Trump heeft de afgelopen maanden herhaaldelijk geprobeerd hooggeplaatste ambtenaren te vervangen, onder meer functionarissen van de Fed, het statistiekbureau BLS, inlichtingendiensten en culturele instellingen. Deze week kwam naar buiten dat CDC-directeur Susan Monarez uit haar functie wordt ontheven; zij zou in conflict zijn geraakt met minister van Volksgezondheid Robert F. Kennedy Jr. en weigert te vertrekken zolang Trump haar niet persoonlijk ontslaat. Haar advocaten stellen dat ze niet wilde tekenen voor wat zij noemt "niet-wetenschappelijke richtlijnen".

Onder kenners klinkt dit als een bewuste strategie om het ambtelijk apparaat te zuiveren van mensen die niet loyaal zouden zijn aan de Trump-agenda. Paul Verhagen noemt het een unicum in de Amerikaanse geschiedenis: waar eerdere presidenten soms het apparaat kritiseerden, draait het nu letterlijk om een loyaliteitstest — medewerkers die Trump niet zelf heeft benoemd worden weggezet als tegenstanders. Casper Thomas ziet in de vroege maanden van het presidentschap een gerichte zuivering, terwijl recente ontslagen meer voortkomen uit losse conflicten tussen Trump en individuele functionarissen. Het effect is volgens hem duidelijk: ambtenaren kunnen gaan vrezen voor reputatieschade en – uit zelfbescherming – hun publicaties of advies aanpassen om de regering niet tegen te spreken.

Enkele concrete voorbeelden: Erika McEntarfer, directeur van het Bureau of Labor Statistics, werd onder vuur genomen na cijfers over tegenvallende werkgelegenheid; Trump beschuldigde haar op zijn platform Truth Social van manipulatie zonder bewijs. Ook de directeur van de Defense Intelligence Agency vertrok na een onwelgevallig rapport. Volgens Verhagen roept dit het beeld op van "stalinistische praktijken": cijfers en adviezen zouden moeten aansluiten bij politieke wensen, niet bij deskundigheid.

Juridisch staat Trump voor beperkingen. Kenneth Manusama wijst op het precedent Humphrey's Executor (1935), dat het moeilijker maakt om bestuurders van onafhankelijke overheidsorganen zonder gegronde reden te ontslaan. Tegelijk is er onder deze regering al geprobeerd die bescherming te ondermijnen; in sommige tussenuitspraken kregen presidentiële ontslagbesluiten gelijk. Manusama verwacht dat Trump bij geschillen doorprocedeert tot het Hooggerechtshof om het precedent te laten kantelen.

Met name de geplande verwijdering van Fed-bestuurder Lisa Cook staat symbool voor de strijd om institutionele onafhankelijkheid. Cook kreeg een ontslagbrief maar stapte niet op en heeft Trump aangeklaagd; analisten achten de kans klein dat hij daarin zal slagen, aangezien rechtbanken recent nog het onafhankelijke karakter van de centrale bank benadrukten. De ontwikkeling tekent een bredere confrontatie: politieke wil om departementen directer te sturen tegenover juridische en institutionele remmen die professionals en expertise moeten beschermen.