Versplinterd Europa legt race naar defensieautonomie lam: '27 eilandjes'

In dit artikel:

De terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis heeft Europa opnieuw wakker geschud over zijn kwetsbaarheid op defensiegebied. Tijdens de NAVO-top in Den Haag drong de Amerikaanse president aan op meer Europese zelfredzaamheid, en sindsdien versnellen veel landen hun militaire investeringen. Toch blijft de afhankelijkheid van de VS groot, waarschuwen defensie-experts in aanloop naar een nieuwe NAVO-bijeenkomst in Ankara.

Hoewel NAVO-landen hebben afgesproken om in 2035 minimaal 3,5 procent van het bbp aan defensie uit te geven, halen de meeste Europese landen dat nog lang niet; Nederland zit met 2,2 procent in de middenmoot. De uitgaven groeien wel snel en volgens kenners gaat het om een ongekende en spectaculaire stijging, met honderden miljarden euro’s extra voor defensie. Maar meer geld betekent niet automatisch meer autonomie.

Europa leunt nog altijd zwaar op Amerikaanse wapensystemen, zoals Patriots en gevechtsvliegtuigen, en zelfs op grondstoffen uit China. De Nederlandse F-35’s illustreren dat probleem scherp: zonder Amerikaanse software en toestemming zijn die toestellen nauwelijks inzetbaar. Volgens deskundigen zit het diepere probleem in de versnippering van de Europese defensie-industrie, waar lidstaten vooral hun eigen bedrijven beschermen in plaats van gezamenlijk in te kopen en te produceren.

Die verdeeldheid remt grote projecten af, zoals het mislukte Europese gevechtsvliegtuig-initiatief. Ook politiek blijft samenwerking lastig door nationale belangen, unanimiteitsregels en de opkomst van pro-Russische partijen. Daarom ontstaan steeds vaker kleinere coalities buiten de EU om, bijvoorbeeld rond steun aan Oekraïne of via de JEF-top. Zulke samenwerkingen kunnen sneller resultaat opleveren dan de logge Europese besluitvorming.

Volgens de experts moet Europa zich bovendien voorbereiden op moderne oorlogvoering, waarin drones en raketten steeds belangrijker worden. Oekraïne speelt daarbij een sleutelrol als leermeester. Tegelijk benadrukken zij dat Europese veiligheid niet alleen draait om wapens, maar ook om diplomatie, handel en andere vormen van invloed.