Verslindt de AI-revolutie haar eigen programmeurs? (En al het andere witteboordenwerk)

In dit artikel:

Op 5 februari 2026 kregen verbeterde versies van AI-modellen van OpenAI en Anthropic veel aandacht en begonnen experts en werknemers hardop te discussiëren over wat dat voor werk betekent. Een invloedrijk essay van AI‑ontwikkelaar Matt Shumer stelde dat de nieuwste systemen programmeurs praktisch overbodig maken: je beschrijft wat je wilt in gewoon Engels en de AI levert het afgewerkt product. Dat idee raakte een zenuw in de techwereld en zette de toon van dit stuk: gaat AI daadwerkelijk banen vernietigen, of veroorzaakt het eerst vooral een ander drama — het verlies van status en vakmanschap?

Wat er speelt
- In de Verenigde Staten vielen deze ontwikkelingen samen met grootschalige ontslagrondes bij tech- en dienstverleners (Block, Meta, Microsoft, Amazon) en uitspraken van leiders zoals Dario Amodei (Anthropic) die voorspellen dat AI veel junior kantoorfuncties kan vervangen. Dat voedde de mythe dat AI-massaontslagen al aan de deur staan.
- In Nederland leiden vergelijkbare berichten tot zorg: banken zoals ABN Amro en ING kondigden grote inkrimpingen aan, deels met als motivatie efficiencywinst door AI bij onder meer anti-witwascontroles en klantenservice. Rabobank-economen zagen dat vacatures juist in sectoren met veel AI-impact minder snel terugkomen en dat jongeren relatief vaker de dupe zijn.
- Het UWV waarschuwt tot op zekere hoogte voor signalen binnen data-gedreven bedrijven, maar benadrukt dat veel ontslagen mogelijk samenhangen met andere economische factoren (corrections na hoogconjunctuur, rente, internationale handelsspanningen). Europese Centrale Bank-onderzoek geeft tot nu toe geen eenduidig bewijs voor brede AI-werkloosheid.

Wat de technologie daadwerkelijk doet
- In de praktijk verandert AI vooral het werk van ontwikkelaars: bedrijven als Ohpen zien enorme productiviteitsstijgingen. Waar vroeger veel tijd naar coderen ging, is dat aandeel flink geslonken; de rol verschuift naar het ontwerpen van systemen en het ‘coachen’ en controleren van AI.
- De auteur experimenteerde zelf met Anthropic’s Claude en rapporteert dat eenvoudige websites, apps en zelfs een rudimentair computerspel in korte tijd realiseerbaar waren. Dat illustreert dat programmeren steeds meer een vaardigheid wordt die voor leken toegankelijk is.

Twee drama’s
- Direct economisch drama: sommige banen gaan verloren doordat bedrijven minder mensen nodig hebben voor taken die AI overneemt. Dit is al zichtbaar in bepaalde reorganisaties, maar de oorzaken zijn vaak meervoudig (economische cycli, sectorale problemen).
- Cultureel drama: het onmiddellijk en misschien blijvende verlies van status voor hoogopgeleide programmeurs en techspecialisten. Vakkennis die vroeger schaars en lucratief was, kan nu op grote schaal worden gerepliceerd, wat identiteitsverlies en machteloosheid veroorzaakt bij degenen wier beroep hun identiteit was.

Wat experts zeggen
- Economen wijzen op onzekerheid. Anna Salomons (arbeidseconomie) benadrukt dat de uitkomst afhangt van de snelheid van adoptie en of de vraag kan meegroeien met de hoge productiviteit. Historische voorbeelden (geldautomaten, industriële revolutie) laten zowel werkvernietiging als werkcreatie zien. De Jevons‑paradox (efficiëntere technologie kan leiden tot meer consumptie) kan ook hier optreden: lagere kosten door AI zouden de vraag naar bepaalde diensten kunnen opdrijven en zo nieuwe banen creëren.
- Belangrijke voorwaarden zijn reorganisatie van bedrijfsprocessen, opleiding en omscholing van werknemers, en mogelijk beleidsingrepen (belasting op AI-winst, regels rondom data- en kennisgebruik, sociale vangnetten als basisinkomen).

Nuancering en tekenen van relativering
- Niet alle techbedrijven schroeven aanwerving terug; Adyen, Optiver, Mollie en zelfs Booking.com gebruiken AI intensief maar blijven mensen werven. Sommige ontslagrondes (bijvoorbeeld Coinbase) hebben duidelijk andere oorzaken, zoals een krimpende cryptomarkt.
- Er is ook scepsis dat bedrijven AI aanvoeren als excuus voor ontslagen die toch al gepland waren na overname van extra personeel tijdens de coronaperiode.

Maatschappelijke gevolgen en keuzes
- De snelheid van verandering bepaalt of werknemers geleidelijk kunnen omschakelen of abrupt hun baan verliezen. Nieuwe banen kunnen ontstaan, maar vaak vragen die andere en soms hogere vaardigheden, waardoor snelle overgang moeilijk is voor getroffen groepen.
- Er ontstaan ethische en politieke vragen: wie profiteert van AI-megawinsten; mag een werkgever werknemerskennis gebruiken om modellen te trainen; hoe beschermen we inkomens en bestaanszekerheid tijdens deze transitie?

Persoonlijke reflectie en toekomstbeeld
- De auteur voelt dubbel: blij met toegankelijkheid van techniek maar bezorgd over vervreemding—minder begrip van hoe systemen ontstaan en verlies van ambacht. Hoewel sommige journalistieke taken moeilijker te vervangen zijn, geldt dat consumenten vaak voorkeur houden voor menselijke authenticiteit—een mogelijk vesting voor ‘boutique’-journalistiek en ambachtelijke diensten.
- Conclusie: AI verandert de arbeidsmarkt fundamenteel, maar het is nog onduidelijk of en hoe snel dit leidt tot massale werkloosheid. Beleidskeuzes, scholing en tempo van toepassing zullen beslissend zijn. Tegelijkertijd is de sociale pijn — verlies van status en identiteit voor bepaalde beroepsgroepen — nú al zichtbaar en vraagt om aandacht, niet alleen economische analyses.