Verraad van Heinen (VVD): hij zette zijn handtekening onder het renteplafond voor studenten, blokkeerde het daarna zelf, en Letschert (D66) boog

In dit artikel:

Interne stukken van het ministerie van Onderwijs werpen nieuw licht op het schrappen van het beloofde renteplafond voor studieleningen. In het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA was afgesproken dat de rente maximaal 2,5 procent zou bedragen. Daarvoor was jaarlijks 40 miljoen euro gereserveerd, ten bate van bijna twee miljoen huidige en voormalige studenten.

Onderwijsminister Rianne Letschert (D66) maakte op 22 oktober bekend dat zij het plafond niet kon invoeren. Door de gestegen rente zou de regeling volgens haar minimaal 160 miljoen euro per jaar kosten. Uit documenten die op verzoek van de Tweede Kamer openbaar zijn gemaakt, blijkt volgens het ANP en het Hoger Onderwijs Persbureau dat minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) al in maart bezwaar maakte. Zijn ministerie vond een vast plafond een te groot financieel risico en wilde dat Onderwijs eventuele tegenvallers volledig zou dragen. Meevallers zouden daarentegen naar de algemene schatkist gaan.

Ambtenaren van Onderwijs noemden die voorwaarden ongebruikelijk en in strijd met de coalitieafspraken. Financiën zou bovendien hebben voorgesteld de maatregel te beëindigen zodra de rente boven een bepaald niveau uitkwam. Volgens de stukken dreigde Heinen ook de overheveling van 1,5 miljard euro voor onderwijs en onderzoek naar het ministerie van Letschert tegen te houden zolang er geen akkoord over het renteplafond was. Onderwijs stelde nog voor zelf 80 miljoen euro bij te dragen, op voorwaarde dat Financiën het resterende risico zou overnemen, maar dat leidde niet tot een akkoord.

De politieke uitleg dat de onverwacht gestegen rente, mede door internationale ontwikkelingen, de oorzaak was, wordt door de documenten genuanceerd. Ambtenaren hadden vooraf al gewaarschuwd voor de financiële risico’s. In de Tweede Kamer steunde een meerderheid inmiddels een alternatief plan om de gereserveerde 40 miljoen euro te gebruiken voor onder meer lagere les- en cursusgelden en een hogere uitwonendenbeurs. Een voorstel om het renteplafond alsnog volledig in te voeren kreeg geen steun van Letschert.

De gevolgen komen volgens DUO bij studenten en oud-studenten terecht. Voor terugbetalers met de 15-jaarsregeling bedraagt de rente volgend jaar 3,28 procent; bij een schuld van 30.000 euro betekent het plafond in een rekenvoorbeeld ongeveer 11 euro verschil per maand en ruim 2.000 euro over de hele looptijd. Bij de 35-jaarsregeling wordt de rente 2,70 procent. De kwestie leidt tot kritiek op Heinen en de coalitiepartijen, die volgens de auteur hun eerdere afspraak niet nakomen.