Verplichte installatie slimme of digitale energiemeter stuit op verzet
In dit artikel:
Per 1 januari van dit jaar verplicht de vernieuwde Energiewet dat de laatste circa 535.000 Nederlandse huishoudens met een analoge draaischijfmeter worden voorzien van een digitale of een slimme meter. De maatregel is ingevoerd omdat het elektriciteitsnet door de snelle groei van zonnepanelen, windenergie en elektrische auto’s steeds complexer wordt en netbeheerders en energieleveranciers de energiestromen nauwkeuriger moeten kunnen monitoren om het net stabiel te houden en dynamische, variabele tarieven mogelijk te maken.
Huishoudens krijgen dit jaar een brief van hun netbeheerder om een afspraak voor vervanging te plannen; wie weigert, riskeert een Last onder Dwangsom van de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur. Tot nu toe heeft ongeveer 90 procent van de Nederlandse huishoudens al een slimme meter (ongeveer 7,3 miljoen). De resterende groep is door Netbeheer Nederland aangeduid als weigeraars, maar veel mensen noemen andere motieven: zorgen over elektromagnetische straling, privacy en controle op afstand, verlies van keuzevrijheid en onrechtvaardige financiële gevolgen voor zonnepaneelhouders.
Verschil tussen digitale en slimme meters
- Slimme meters meten standaard elk kwartier en kunnen, met toestemming, elk vijf minuten of – via energieverbruiksmanagers – elke tien seconden registreren. Ze zenden meetdata draadloos naar netbeheerder en energieleverancier.
- Digitale meters hebben geen draadloze communicatiemodule; ze genereren dus geen die draadloze straling en vereisen handmatige doorgegeven meterstanden.
Gevolgen voor zonnepaneelhouders en tarieven
Analoge draaischijfmeters draaien terug bij salderen, waardoor teruggeleverde stroom eenvoudig wordt verrekend. Digitale en slimme meters registreren verbruik en teruglevering apart, wat leveranciers in staat stelt terugleverkosten in rekening te brengen. Sinds 2024 hebben vrijwel alle leveranciers zulke kosten ingevoerd, waardoor veel producenten van zonnestroom weinig tot niets meer voor hun teruggeleverde stroom ontvangen, of er zelfs voor moeten betalen.
Zorgen over gezondheid en privacy
Het Kennisplatform elektromagnetische velden (waaronder TNO, RIVM en GGD) stelt dat slimme meters de dagelijkse blootstelling aan elektromagnetische velden vrijwel niet verhogen en dat de extra blootstelling klein is vergeleken met mobiel telefoongebruik. Toch melden sommige mensen gezondheidsklachten die zij toeschrijven aan slimme meters. Een beschreven casus betreft iemand met elektrogevoeligheid die bij aanwezigheid van een slimme meter hartkloppingen en duizeligheid ervoer; Australisch onderzoek na een grote uitrol in Victoria wees in 2012 op gerapporteerde klachten als hoofdpijn, tinnitus, vermoeidheid en duizeligheid en constateerde dat klachten het leven van mensen merkbaar beïnvloedden.
Privacywaarborgen en praktische opties
De Autoriteit Persoonsgegevens beschouwt verbruiksdata als persoonsgegevens: frequent uitlezen kan sterk profileren wie wanneer welke apparaten gebruikt. De Europese toezichthouder waarschuwde eerder voor de noodzaak van extra bescherming tegen profilering. Consumenten kunnen verzoeken om de uitleesfunctie administratief uit te zetten, maar dat betekent alleen dat automatische uitlezing tijdelijk wordt stopgezet; de module blijft fysiek actief en netbeheerders kunnen de uitlezing weer inschakelen. Wie geen slimme meter wil, kan tegen betaling een digitale meter laten plaatsen.
Publieke reacties
Een kleine honderd reacties op een oproep via sociale media tonen uiteenlopende bezwaren: verlies van keuzevrijheid, angst voor meer overheids- of leverancierscontrole, onvrede over financiële consequenties voor eigenaren van zonnepanelen en zorgen over kwaliteit en noodzaak van de nieuwe meters.
Kortom: de verplichte vervanging volgt uit technische en marktpolitieke behoeften om het net te moderniseren, maar stuit op flinke maatschappelijke weerstand door gezondheids-, privacy- en financiële zorgen. Consumenten hebben nog beperkte mogelijkheden (administratieve uitschakeling of betaalde vervanging) maar blijven bang voor verlies van controle en onrechtvaardige gevolgen, vooral voor wie zonne-energie levert.