'Verminderen van hopeloosheid moet centraal staan bij voorkomen zelfdoding'
In dit artikel:
In tien jaar tijd steeg het aantal zelfdodingen onder jongeren tot 30 jaar van 212 naar 299, blijkt uit recente cijfers van het CBS. Onderzoekers vinden die toename moeilijk te duiden: uitgebreide reconstructies van de laatste maanden van overledenen leveren geen eenduidige, algemene oorzaak op. Wel zijn er bekende risicofactoren — armoede, verslaving, depressie — maar die zijn volgens emeritus hoogleraar klinische psychologie Jos de Keijser te grofmazig om rechtstreeks beleid op te baseren.
De Keijser, die veel casussen diepgaand heeft onderzocht, benadrukt dat suïcidale gedachten vaak voortkomen uit een gevoel van hopeloosheid en vastzitten. Hij waarschuwt dat zelfdoding meestal voortkomt uit het niet meer willen voelen van pijn, niet per se uit een verlangen om te sterven: "Suïcide is de oplossing van de pijn niet meer willen voelen, niet dat je dood wil." Praktische maatregelen die wél effect kunnen hebben zijn volgens hem onder meer kortere wachtlijsten in de ggz, snelle aanpak van cyberpesten, behandeling van verslaving en hulp bij schuldenproblematiek. Ook pleit hij voor een micro-aanpak: bewustwording en signalen herkennen in klas, buurt en sportclub.
Om die signalen bespreekbaar te maken lanceerde 113 Zelfmoordpreventie de campagne 'Lessen voor het Leven' met als doel het aantal zelfdodingen onder jongeren te verminderen en het gesprek over mentale gezondheid te stimuleren. 113 noemt terugtrekken, contact vermijden en slaapproblemen als voorbeelden van zorgelijke signalen. Per 1 januari 2026 is de Wet integrale suïcidepreventie ingegaan; gemeenten moeten daarmee in kaart brengen waar risicogroepen zitten en gerichte programma’s ontwikkelen — in Groningen bijvoorbeeld richten beleidmakers zich expliciet op studenten.
Het persoonlijke verhaal van de 27‑jarige Rajhen illustreert hoe moeilijk het is om tekenen te herkennen. Toen hij op zijn zeventiende zijn vriend Brian verloor aan zelfdoding kwam dat voor de kring rondom Brian onverwacht; Brian had plannen voor een opleiding en vertoonde geen duidelijke signalen. Rajhen roept daarom op open te blijven praten over gevoelens en elkaar gemakkelijker te durven vragen hoe het écht gaat.
Kort samengevat: de stijging van jeugdzelfdoding is hardnekkig en complex, maar gecombineerde maatregelen — zowel systeemveranderingen (ggz-toegang, schuldhulp, beleid tegen pesten) als lokale, laagdrempelige interventies en het bespreekbaar maken van gevoelens — kunnen volgens experts het beste bijdragen aan preventie door hopeloosheid tegen te gaan en mensen naar hulp te leiden.