Verliest Canada straks een provincie? Canadezen in Alberta trekken naar stembus voor referendum over onafhankelijkheid

In dit artikel:

Kiezers in Alberta stemmen vandaag niet rechtstreeks over onafhankelijkheid, maar over de vraag of de provincie een bindend afscheidingsreferendum moet organiseren. Als een meerderheid daarvoor kiest, volgt later een tweede stemming over de daadwerkelijke afscheiding; bij een meerderheid tegen wordt het dossier voorlopig stopgezet. Op het stembiljet staan ook negen andere vragen over onder meer immigratie, de federale overheid en de benoeming van rechters.

Een eerder initiatief voor een onafhankelijkheidsreferendum, waarvoor ruim 400.000 handtekeningen waren verzameld, werd door een rechter ongeldig verklaard omdat de inheemse bevolking onvoldoende was geraadpleegd. Provinciepremier Danielle Smith, die Alberta binnen Canada wil houden, bracht daarop het huidige referendum over een referendum tot stand. Volgens haar mogen de stemmen van honderdduizenden inwoners niet door een juridische uitspraak worden genegeerd.

De separatistische beweging verwijt Ottawa vooral dat Alberta, dankzij zijn enorme olie-industrie, veel meer aan de federale schatkist bijdraagt dan het terugkrijgt. Ook bestaat er langdurige wrevel over het energiebeleid van de federale overheid, de herverdeling tussen provincies en klimaatmaatregelen die volgens veel Albertanen hun economie bedreigen. Alberta behoort tot de grootste oliereservoirs ter wereld en leverde tussen 2007 en 2026 naar schatting 321,9 miljard Canadese dollar meer aan de federale kas dan het ontving.

Toch lijkt afscheiding weinig waarschijnlijk. Volgens een recente peiling wil 72 procent van de inwoners dat Alberta onderdeel van Canada blijft, tegenover 27 procent die een bindend onafhankelijkheidsreferendum steunt. De hoge opkomst en het uitzonderlijk grote aantal poststemmen tonen wel aan dat het onderwerp sterk leeft.

Separatistische leiders bezochten het afgelopen jaar meerdere keren Washington, waar ze met Amerikaanse functionarissen spraken over de mogelijke toekomst van een onafhankelijk Alberta. Daarbij zouden onder meer de Amerikaanse dollar en een eigen leger zijn besproken. Een aansluiting bij de Verenigde Staten is geen officieel separatistisch standpunt, maar de contacten roepen in Canada grote weerstand op.

Premier Mark Carney en andere Canadese politici proberen Alberta binnen de federatie te houden. Ottawa heeft onder meer een nieuwe oliepijpleiding naar de kust van British Columbia als project van nationaal belang bestempeld. Conservatieve leider Pierre Poilievre pleit eveneens voor meer integratie, terwijl politici de gesprekken met de regering-Trump als onverantwoord en zelfs als verraad beschouwen.