Verhoor 'coronapaus' Fauci doet Nederlandse virologen sidderen

In dit artikel:

Tijdens een verhoor op 29 juli in de Amerikaanse Senaatscommissie voor Binnenlandse Veiligheid en Overheidszaken weigerde Anthony Fauci meer dan honderd keer vragen te beantwoorden. De voormalige directeur van het Amerikaanse National Institute of Allergy and Infectious Diseases (NIAID) beriep zich op het Vijfde Amendement, dat het recht biedt niet mee te werken aan de eigen veroordeling. De commissie onderzocht onder meer de financiering van risicovol virusonderzoek en de mogelijke oorsprong van de coronapandemie.

Commissievoorzitter Rand Paul beschuldigde Fauci ervan dat hij onderzoek naar zogenoemd gain-of-function-onderzoek in Wuhan jarenlang had afgeschermd. Volgens Paul financierde NIAID vanaf 2014 onderzoek naar vleermuiscoronavirussen in Wuhan en droeg Fauci daarmee indirect bij aan de pandemie. Fauci ontkende de aantijgingen niet tijdens het verhoor, maar gaf op advies van zijn advocaten geen inhoudelijke antwoorden. De Democratische commissieleden verwierpen Pauls voorstelling van zaken en steunden Fauci.

Paul verwees ook naar een experiment uit 2011 van de Nederlandse viroloog Ron Fouchier aan het Erasmus MC in Rotterdam. Daarbij werd een vogelgriepvirus zo aangepast dat het zich tussen zoogdieren via de lucht kon verspreiden. Het onderzoek werd mede betaald met geld van Fauci’s instituut. Amerikaanse bioveiligheidsadviseurs hadden destijds gewaarschuwd dat publicatie van de details misbruik mogelijk kon maken, maar Fauci verdedigde publicatie omdat de wetenschappelijke opbrengst volgens hem zwaarder woog dan de risico’s.

De hoorzitting leidde in Nederland tot nieuwe oproepen om de rol van Nederlandse virologen bij de coronacrisis en het gain-of-function-onderzoek te onderzoeken. Columnist Marianne Zwagerman stelde dat Marion Koopmans opnieuw door de parlementaire coronacommissie moet worden gehoord. Volgens Zwagerman maakte Koopmans deel uit van een internationale groep deskundigen die begin 2020 rekening hield met een laboratoriumongeval in Wuhan, maar verzweeg zij dat tijdens haar eerdere verhoor en hielp zij het lab-leak-scenario te marginaliseren. Viroloog Willy Spaan verdedigde Koopmans op LinkedIn en noemde de beschuldigingen voornamelijk insinuaties met een zeer dunne feitelijke basis.

Ook oud-Europarlementariër Rob Roos pleitte voor onafhankelijk onderzoek als de hypothese van een laboratoriumongeval sterker wordt onderbouwd. Oud-Kamerlid Wybren van Haga beschuldigde Fauci en enkele Nederlandse wetenschappers, onder wie Koopmans en Ab Osterhaus, zelfs van medeplichtigheid. Het artikel benadrukt echter dat voor dergelijke beschuldigingen geen sluitend bewijs wordt aangedragen.

Een andere Nederlandse viroloog die in de discussie wordt genoemd, is Vincent Munster. Hij werkte in 2011 mee aan het vogelgrieponderzoek van Fouchier en was later verbonden aan het Rocky Mountain Laboratory in Montana, dat onder Fauci’s NIAID viel. Munster werd in mei op non-actief gesteld nadat hij op een luchthaven was betrapt op het meenemen van ziekteverwekkers uit Afrika, waaronder het apenpokkenvirus. Hij is aangeklaagd, op borgtocht vrij en kan daarvoor maximaal vijf jaar gevangenisstraf krijgen.

Daarnaast wordt Munsters laboratorium genoemd in het uitgelekte Defuse-onderzoeksvoorstel uit 2018. Dat voorstel beschreef onderzoek waarbij coronavirussen genetisch konden worden aangepast; volgens critici vertoonde het doelvirus overeenkomsten met SARS-CoV-2. Rand Paul stelde dat de betrokkenheid van het Rocky Mountain Laboratory niet strookte met eerdere verklaringen van Fauci en vroeg alle communicatie over het project op. Er is echter geen bewijs geleverd dat Defuse daadwerkelijk is uitgevoerd.

Onderzoeker Jim Haslam hypotheseert in een boek dat wetenschapper Ralph Baric de basis voor SARS-CoV-2 ontwikkelde, waarna Munster het virus in Montana zou hebben getest en het vervolgens naar Wuhan zou zijn gestuurd. Haslam baseert zich naar eigen zeggen op indirect bewijs. Andere deskundigen, onder wie neuroloog Jan Bonte, wijzen deze verklaring af. Ook de bredere lab-leak-hypothese blijft onderwerp van debat en is in het artikel niet met doorslaggevend bewijs bewezen.

Senator Josh Hawley richtte zich tijdens het verhoor behalve op virusonderzoek ook op mogelijke persoonlijke bevoordeling van Fauci. Aan de hand van e-mails stelde hij dat medewerkers van Fauci onder werktijd hadden geholpen prestigieuze prijzen en geldbedragen voor hem te verwerven. Hawley noemde onder meer de Dan David Prize van 900.000 dollar en suggereerde dat federale middelen daarvoor waren gebruikt. Fauci reageerde ook op deze vragen met een beroep op zijn zwijgrecht.

Na de zitting nam de commissie een resolutie aan die Fauci beschuldigt van minachting van het Congres, omdat hij het onderzoek naar de oorsprong van de pandemie en het overheidsbeleid zou hebben belemmerd. Of dat tot vervolging leidt, is onzeker. Ook wordt betwist of Fauci zich na zijn preventieve gratie van voormalig president Joe Biden nog op het Vijfde Amendement kon beroepen. Die gratie beschermt hem volgens juristen bovendien niet tegen mogelijke aanklachten op staatsniveau. De procureur-generaal van Florida heeft daarom aanvullend onderzoek aangekondigd.