Vergeten geschiedenis in kloek boekwerk: hoe Schoonebeek zijn eigen Zwartboek beleefde
In dit artikel:
Bert Finke brengt met zijn nieuwe twee-delige boek Schoonebeek tijdens WO2 een omvangrijk verslag van tientallen jaren onderzoek naar lokale bezettingsgeschiedenis. Het werk van ruim 1.200 pagina’s verschijnt 2 mei en bevat onder meer tot nu toe onvertelde levensverhalen van de Schoonebeker verzetsman Jan Ludwig en de joodse onderduikster Flora Cohen.
Finke, van geboorte uit Schoonebeek maar woonachtig in Friesland, werkte tien jaar aan het materiaal en vond archiefstukken, brieven en foto’s die nieuwe details blootleggen over hulp aan onderduikers, maar ook over verraad en uitbuiting. In Friesland bestond een netwerk dat vooral welgestelde Joodse vluchtelingen uit Amsterdam via Meppel en Steenwijk naar schuiladressen bracht. Veel van hen werden bij aankomst financieel uitgekleed: bagage met geld en sieraden verdween en hulp kostte vaak veel geld. Centraal in die handel speelde Frans Vergonet, aanvankelijk gezien als verzetsman maar volgens Finke een van de grootste verraders in Noord-Nederland.
Jan Ludwig, een van de weinigen met een auto in Schoonebeek, fungeerde als ‘koerier’ en bracht naar schatting vijftig Joden naar onderduikadressen. Hij vertrouwde op Vergonet, maar dat vroeg om fatale consequenties. Flora Cohen uit Amsterdam werd begin 1943 met haar man Jozef en hun tweeling gesplitst en ondergebracht op verschillende adressen; haar man en kinderen werden later opgepakt en omgebracht in Auschwitz. Flora ontsnapte aan arrestatie en dook opnieuw onder. Ludwig raakte in 1944 verwikkeld in een affaire met een machinepistool dat hij via een compagnon aan Vergonet gaf; die stapte ermee naar de Duitsers. Kort daarna werd Ludwig gearresteerd, zwaar mishandeld en datzelfde jaar gefusilleerd.
Finke reconstrueerde ook het latere contact tussen de families: via brieven en foto’s uit de nalatenschap van Ludwig wist hij Flora en haar dochter te traceren. De dochter woont tegenwoordig in Noord-Holland en ontdekte recentelijk ook de identiteit van haar biologische vader, de zoon van de boer waar haar moeder was ondergedoken. Flora bouwde na de oorlog een nieuw leven op in Friesland en overleed in 1980.
Het boek, dat volgens Finke scènes bevat die bij een film niet zouden misstaan, verschijnt in een beperkte oplage van 250 exemplaren en kost 55 euro.