'Vergeet niet dat de mensen waar deze asielwetten over gaan, ook onze huizen schoonmaken'
In dit artikel:
Postdoconderzoeker Tessa Ubels betoogt dat de discussie rond de nieuwe asielwetten in Nederland te veel over technische uitvoerbaarheid draait en te weinig over de mensen die erdoor worden geraakt. De Eerste Kamer debatteerde vorige week over het wetsvoorstel; komende week staat de definitieve stemming gepland. De hete inzetpunt is de geplande strafbaarstelling van onrechtmatig verblijf, waardoor de stemming onzeker lijkt en het voorstel mogelijk wordt verworpen.
Belangrijke instanties en meerdere grote gemeenten, waaronder Amsterdam, verzetten zich tegen de strafbaarstelling. Argumenten tegen het voorstel zijn zowel praktisch als humanitair: de maatregel zal mensen ertoe brengen zich te verbergen, gezondheidszorg en andere basisvoorzieningen te mijden (wat de zorgkosten uiteindelijk kan verhogen), en kwetsbaren vatbaarder maken voor uitbuiting en criminele netwerken. Ook is er geen bewijs dat strafbaarstelling leidt tot meer uitzettingen of een afschrikkend effect op migratie.
Ubels onderbouwt haar kritiek met bevindingen uit haar promotieonderzoek, waarin ze ongedocumenteerden in verschillende Nederlandse steden sprak. Deze mensen werken vaak onopvallend mee aan de samenleving — in schoonmaak, kluswerk, kinderopvang of soms als (aspirant-)verpleegkundige — doen vrijwilligerswerk en maken deel uit van sociale netwerken; sommigen hebben al familie of zijn in Nederland geboren. De kwetsbaarheid ontstaat en wordt verergerd door het huidige beleid: beperkte toegang tot basisvoorzieningen, voortdurende juridische onzekerheid en de psychische tol daarvan. Eeuwige onzekerheid maakt mensen hopeloos, wat doorwerkt in relaties, werk en gezondheid.
Concrete voorbeelden illustreren de effecten: een jonge alleenstaande vrouw in Nijmegen raakte sociaal geïsoleerd en kreeg ernstige psychische klachten; contact met hulpverleners was vaak het enige restje menselijk contact. Maar ook dat kan onder druk komen te staan, want volgens de Raad van State kunnen hulpverleners niet eenvoudig van strafbaarstelling worden uitgezonderd. Een andere geïnterviewde, al tientallen jaren in Amsterdam, werd vaker gevangengezet en traumatisch beschadigd; pogingen tot uitzetting strandden omdat zijn herkomstland hem niet als staatsburger erkende. Ideeën om alleen ‘terugkeerfrustreerders’ te bestraffen schieten tekort zolang terugkeerlanden niet meewerken.
Samengevat stelt Ubels dat het wetsvoorstel weinig oplossend vermogen heeft en juist nieuwe problemen produceert: juridische onduidelijkheid, verslechtering van mentale en sociale omstandigheden en risico’s voor de publieke veiligheid. Zij roept de Eerste Kamer op het voorstel te verwerpen en pleit tegen het eindeloze bijplakken van amendementen die de wet noch humaner noch uitvoerbaarder maken. Het doel moet zijn mensen die nu al in de schaduw bijdragen aan de samenleving niet nog onzichtbaarder en kwetsbaarder te maken.