Verbod op sociale media in Nederland? Dat verbetert de mentale gezondheid van jongeren niet, zegt deze expert

In dit artikel:

Wereldwijd groeit de roep om sociale mediaschermen voor jongeren te beperken: Australië voerde begin december vorig jaar een verbod in voor onder-16-jarigen en kort daarna stemde het Franse parlement voor een soortgelijke maatregel voor onder-15-jarigen. In Nederland is er nog geen wet, maar het demissionaire kabinet publiceerde vorig jaar wel een “Richtlijn gezond schermgebruik” en een meerderheid van de bevolking staat positief tegenover een leeftijdsgrens, zo blijkt uit onderzoek van Newcom. Onder 15–28‑jarigen is 55 procent voor een verbod; bij 60‑plussers is dat 67 procent. De belangrijkste motivatie achter het steunbetuiging is de angst dat kinderen jonger dan die leeftijd niet goed kunnen omgaan met de schadelijke effecten van sociale media.

Loes Pouwels, universitair docent ontwikkelingspsychologie aan de Radboud Universiteit, waarschuwt dat een verbod geen eenvoudige oplossing is. “We weten uit onderzoek dat sociale media niet de grootste veroorzaker zijn van mentale problemen,” zegt ze. Volgens haar spelen factoren als prestatiedruk en maatschappelijke polarisatie vaak een grotere rol. Bovendien verwacht Pouwels dat jongeren verboden zullen omzeilen, waardoor problemen moeilijker bespreekbaar worden en handhaving weinig effect heeft.

Pouwels wijst erop dat impact sterk per individu verschilt. De risico’s omvatten haatreacties, desinformatie en vooral verslavende effecten van algoritmes die leiden tot eindeloos scrollen, waardoor andere activiteiten lijden. Tegelijkertijd biedt socialmediagebruik ook duidelijke voordelen: creativiteit, sociale verbinding en laagdrempelig contact voor jongeren die moeite hebben met face-to-face sociale vaardigheden.

In plaats van een algemeen verbod pleit Pouwels voor andere maatregelen: vergroten van digitale weerbaarheid via opvoeding en scholen, later toestemmingsmoment voor telefoongebruik en regulering van verslavende ontwerpkenmerken van apps. Zij stelt dat het beperken van algoritmisch ontwerp — functies die eindeloos doorscrollen aanmoedigen — jongeren geleidelijk(er) toegang kan geven en dat zo’n aanpak ook volwassenen ten goede komt. Volgens haar ligt de primaire rol bij gebruikers, opvoeders en onderwijs; de overheid kan vooral normstellend optreden door schadelijk ontwerp te verbieden.

Kort samengevat: het publieke debat tussen snel ingrijpen met leeftijdsverboden en meer gerichte maatregelen loopt. Voorstanders willen bescherming van kwetsbare jongeren; tegenstanders en veel experts benadrukken dat complexe maatschappelijke oorzaken, variërende individuele effecten en handhavingsproblemen vragen om beleidsmixen gericht op preventie, opvoeding en regulering van platformontwerp in plaats van een algeheel verbod.