Verantwoording bij het onderzoek naar spookbronnen in wetenschappelijke artikelen

In dit artikel:

Begin 2026 bleek op de topconferentie voor AI-NeurIPS dat tientallen goedgekeurde papers verwezen naar studies die helemaal niet bestonden. Dat was voor De Groene Amsterdammer en de Data School van de Universiteit Utrecht aanleiding om te onderzoeken hoe vaak zulke zogeheten spookreferenties voorkomen in Nederlandse wetenschappelijke publicaties, en of het probleem groeit door de opmars van generatieve AI.

Voor het onderzoek werden open-accessartikelen van onderzoekers aan veertien Nederlandse universiteiten geanalyseerd, gepubliceerd tussen 1 januari 2023 en 23 februari 2026. Eerst werd met OpenAlex een grote dataset samengesteld; daarna werden pdf’s, literatuurlijsten en referenties systematisch gecontroleerd via meerdere databanken, een taalmodel en handmatige verificatie. Alleen verwijzingen die in geen enkele bron terug te vinden waren en ook bibliografisch niet naar een echte publicatie konden leiden, golden als spookreferentie.

Uit de analyse kwamen 208 artikelen naar voren met samen 748 verzonnen verwijzingen, verspreid over 443 onderzoekers. Het gaat om een klein deel van het totale aantal publicaties — ongeveer één op de 550 artikelen — maar het aandeel neemt snel toe, vooral vanaf 2025. Opvallend is dat ruim 72 procent van de getroffen artikelen verscheen in erkende wetenschappelijke tijdschriften. Volgens de onderzoekers laat dit zien dat het probleem niet beperkt is tot randpublicaties of slordige voorbeelden, maar ook in de kern van de academische wereld voorkomt.

Het onderzoek nuanceert tegelijk de hoop op een volledig automatische speurtool: veel referenties die eerst verdacht lijken, blijken uiteindelijk legitiem maar lastig vindbaar, bijvoorbeeld door oude publicaties, grijze literatuur of bibliografische fouten. De auteurs waarschuwen daarom dat de discussie over AI op universiteiten zich niet alleen moet richten op studenten, maar ook op onderzoekers en op de gevolgen voor wetenschappelijke integriteit.