Veel woorden uit belastingformulier zijn onbegrijpelijk voor laaggeletterden

In dit artikel:

Voor veel mensen die slecht kunnen lezen en schrijven is de jaarlijkse belastingaangifte een onneembare barrière. Termen als algemene heffingskorting, aftrekbare rente of erfpachtcanon komen nauwelijks in het dagelijkse taalgebruik voor, waardoor laaggeletterden vaak anderen moeten inschakelen om de aangifte te doen.

Irma van Leerdam (58), ooit laaggeletterd maar inmiddels op taalniveau 2f, illustreert het probleem: ook voor haar blijven de formulieren en digitale procedures moeilijk te begrijpen en tijdrovend. Ze laat hulpverleners wel eens de aangifte invullen uit angst fouten te maken; door uitstel heeft ze eerder geld misgelopen. De digitalisering maakte contact per telefoon minder helpend, omdat medewerkers vaker naar webpagina’s doorverwijzen met lange termen die lezen en typen lastig maken.

De Belastingdienst benadrukt dat hulp gratis beschikbaar is (balie, bibliotheek, telefoon) en biedt een video in eenvoudige taal, maar het formulier zelf wijzigen is lastig omdat de teksten wettelijk moeten kloppen. Wel wordt geprobeerd toelichtingen met voorbeelden te verduidelijken en vult de Dienst veel velden al vooraf in; burgers moeten vooral controleren — wat kennis van termen vergt.

Taalexpert Mariet Hattink wijst erop dat fiscale regels complex zijn en niet volledig in eenvoudige taal te vangen, maar dat sommige woorden en zinnen wel korter of duidelijker kunnen. Uit een 2023-onderzoek blijkt dat circa 15% van de laaggeletterden de aangifte zelfstandig invult, ruim 20% geen aangifte deed en de rest hulp kreeg, meestal van familie of vrienden. Privacygevoeligheid blijft een aandachtspunt: hulpverleners krijgen vaak gevoelige gegevens te zien, terwijl hulpvragers soms alleen het invoeren van wachtwoorden zelf doen.