Veel subsidies hebben negatief effect op biodiversiteit
In dit artikel:
21 mei 2026 — Een brede studie door Wageningen Social & Economic Research, CE Delft en Naturalis, uitgevoerd binnen het kader van het Global Biodiversity Framework, laat zien dat veel Nederlandse financiële regelingen onbedoeld bijdragen aan biodiversiteitsverlies. De onderzoekers bekeken 102 subsidies, belastingvoordelen en andere fiscale instrumenten van vijf ministeries (onder meer LNV en IenW) en waarderen hun effecten op biodiversiteit, waarbij ze niet alleen naar beschermde natuur kijken maar ook naar drukfactoren zoals land- en zeegebruik, klimaatverandering, vervuiling en grondstoffengebruik.
Belangrijkste bevindingen
- Regelingen die expliciet bedoeld zijn voor natuurbeheer en herstel (bijvoorbeeld fiscale faciliteiten onder de Natuurschoonwet en programma’s voor nationale parken) hebben overwegend positieve effecten, maar betreffen relatief kleine budgetten.
- Grote landbouwsubsidies zoals de basisbetaling uit het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid scoren vaak ‘gemengd’ tot negatief: ze ondersteunen boereninkomens, maar zijn slecht gekoppeld aan ecologische prestaties en houden bestaande druk op het landschap in stand.
- In de glastuinbouw en industrie stimuleren energie- en kolenkortingen het gebruik van fossiele brandstoffen, wat via klimaatverandering weer negatief uitpakt voor biodiversiteit. De onderzoekers wijzen ook op het risico van weglekeffecten als zulke subsidies plotseling worden afgeschaft zonder internationale afstemming.
- Bij IenW helpen subsidies voor waterkwaliteit en bodemsanering ecosystemen herstellen, maar vrijstellingen (zoals leidingwaterbelasting voor grootverbruikers) bevorderen juist extra watergebruik en droging van natuurgebieden.
- Mobiliteits- en bouwmaatregelen laten gemengde resultaten zien: subsidies voor elektrisch vervoer en isolatie verminderen emissies, terwijl vrijstellingen voor vliegreizen, weguitbreidingen en nieuwbouw vaak extra ruimtebeslag, materiaalgebruik en emissies veroorzaken met negatieve gevolgen voor flora en fauna.
Beoordeling en aanbevelingen
Onderzoeker Monica van Alphen benadrukt dat biodiversiteit in subsidiebeleid vaak onderbelicht is en dat “subsidies gedrag sturen”. De studie pleit voor een integrale toets van financiële regelingen op hun biodiversiteitseffecten: nieuwe instrumenten moeten bijdragen aan natuurdoelen, schadelijke steun afbouwen en onbedoelde negatieve effecten verkleinen. Daarbij is aandacht nodig voor internationale samenhang om verplaatsing van milieudruk te voorkomen.
Kortom: veel rijksmiddelen bevelen verandering. Door subsidies en fiscale faciliteiten systematisch te herevalueren en te herrichten, kunnen beleidsmakers zowel economische als biodiversiteitsdoelen beter combineren.