Veel Israëlische soldaten zijn moreel verwond door de gewelddadige operaties tegen Palestijnen

In dit artikel:

Israëlische militairen die tijdens de oorlog in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever getuige waren van ernstig geweld, kampen steeds vaker met morele verwonding. Dat psychische letsel ontstaat wanneer zij zelf morele grenzen overschrijden, anderen dat zien doen of merken dat hun commandanten handelen in strijd met de regels en waarden die het leger zegt te verdedigen. Het verschilt van PTSS, dat vooral samenhangt met levensbedreigende gebeurtenissen, al kunnen beide aandoeningen samengaan.

De Israëlische filosofiestudent Maya beschrijft aan Haaretz hoe zij in Gaza zag dat vijf ongewapende Palestijnen bij een buffergrens met honderden kogels werden beschoten. Vier van hen stierven; de overlevende werd geboeid, geblinddoekt en opgesloten. Soldaten vernederden hem en spotten met de aanvallen van Hamas op 7 oktober 2023. Maya deed niets en lachte mogelijk zelfs mee. Na haar diensttijd bleef zij achter met schaamte, schuldgevoel en afkeer van zichzelf. Ze vroeg zich af hoe zij, ondanks haar betrokkenheid bij vluchtelingen en protesten, had kunnen zwijgen.

Ook de getuigenis van de 34-jarige Yuval wijst op zulke morele schade. In december 2023 schoot hij in Khan Younis op enkele verdachte personen, maar ontdekte daarna dat het om een oudere man en drie ongewapende jongens ging. Zijn commandant en andere militairen bespotten de lichamen. Toen Yuval later op zijn werk als held werd ontvangen, voelde hij zich volgens Haaretz een monster.

Psycholoog en voormalig militair Tuly Flint onderscheidt drie bronnen van morele verwonding: zelf iets doen dat strijdig is met de eigen waarden, anderen dat zien doen of ontdekken dat superieuren regels overtreden die zij ondergeschikten opleggen. Hoogleraar Tine Molendijk, die onderzoek doet naar morele dilemma’s bij militaire operaties, zegt dat dit kan leiden tot intense schuld, schaamte, existentiële verwarring en een versplinterd zelfbeeld. Militairen kunnen bovendien het vertrouwen in hun commandanten, de missie en de officiële ethische gedragscode verliezen. Flint noemt dat institutioneel verraad.

Volgens Haaretz is het aantal psychische problemen binnen de Israel Defense Forces (IDF) sinds het begin van de Gazaoorlog op 7 oktober 2023 sterk toegenomen. In het eerste jaar verlieten 7.241 militairen het leger vanwege psychische klachten. De IDF verstrekt sindsdien geen nieuwe cijfers. Yossi Levi-Belz van de Universiteit van Haifa schat dat 40 tot 50 procent van de Israëlische militairen en reservisten sinds 7 oktober met moreel schadelijke gebeurtenissen te maken heeft gehad. Sommigen weigeren later in stilte opnieuw dienst te doen.

De morele verwonding wordt in de berichtgeving verbonden met de grootschalige Israëlische operaties in Gaza, waar volgens het artikel meer dan 75.000 Palestijnen zijn gedood en grote delen van de woningen zijn verwoest. Mensenrechtenorganisaties melden daarnaast marteling van Palestijnse gevangenen, ook kinderen, willekeurige schietpartijen in zogenoemde kill zones en misstanden in detentiecentra. Een zaak rond de vermeende verkrachting van een Palestijnse gevangene in Sde Teiman werd volgens het artikel geseponeerd, terwijl de verdachten door rechtse Israëliërs als helden werden gevierd.

Dat dergelijke praktijken bekend worden, komt mede door militairen en veteranen die met hun ervaringen naar buiten treden via Haaretz en de organisatie Breaking the Silence. Die organisatie verzamelt al 22 jaar getuigenissen van soldaten over het optreden in Palestijnse gebieden en Libanon. Volgens adjunct-directeur Eitan Rom laten de verhalen geen reeks losstaande incidenten zien, maar terugkerende patronen die voortkomen uit beleid, opdrachten en de manier waarop militairen worden ingezet. De organisatie krijgt in Israël kritiek vanwege het anoniem publiceren van verklaringen, maar is volgens het artikel nooit op valse getuigenissen betrapt.

Rom en Molendijk benadrukken dat de context waarin soldaten opereren belangrijk is. Politieke en militaire leiders zouden met algemene uitspraken over schuld en vernietiging een rechtvaardiging hebben geschapen om geen onderscheid meer te maken tussen burgers en strijders. Breaking the Silence zegt onder meer getuigenissen te hebben over het gebruik van Palestijnen als menselijk schild in Gaza. Soldaten zouden burgers, onder wie minderjarigen en ouderen, hebben moeten boeien en een tunnel insturen. Volgens Rom gebeurde dit in verschillende eenheden en perioden en bestond hiervoor zelfs een intern aangeduid ‘Mosquito Protocol’.

Op de Westelijke Jordaanoever is de situatie volgens een VN-rapport sinds 7 oktober eveneens sterk verslechterd, met meldingen van onrechtmatig geweld, willekeurige detentie, marteling en uitbreiding van nederzettingen. De Israëlische regering gaf daar belangrijke verantwoordelijkheden aan de extreemrechtse ministers Bezalel Smotrich en Itamar Ben-Gvir. Jonge kolonisten en religieuze zionisten zijn volgens het artikel oververtegenwoordigd onder de officieren en vormden na oktober 2023 speciale veiligheidseenheden, de Hagmar. Critici beschouwen die eenheden feitelijk als kolonistenmilities die Palestijnen van hun land moeten verdrijven.

Juist dienstplichtigen en reservisten die niet met een uitgesproken anti-Palestijnse overtuiging zijn opgegroeid, kunnen daardoor in een morele crisis belanden. Op de Westoever ontdekken sommigen volgens Breaking the Silence dat de praktijk van hun missie niet overeenkomt met het veiligheidsverhaal waarmee zij zijn opgevoed. De combinatie van trauma, groepsdruk, wraakgevoelens en institutionele rechtvaardiging kan vervolgens leiden tot afstomping, onverschilligheid of juist een spiraal van haat en wraak. Morele verwonding is daarmee niet alleen een individueel psychisch probleem, stellen de geïnterviewde deskundigen, maar ook een gevolg van politieke keuzes, militaire bevelen en een samenleving die geweld steeds verder normaliseert.