Veel afsplitsingen in gemeenteraden: 600 politici stapten afgelopen jaren over

In dit artikel:

Sinds de gemeenteraadsverkiezingen van vier jaar geleden hebben raadsleden in Nederland 692 keer van partij gewisseld of zijn ze als zelfstandig raadslid verdergegaan. Dat blijkt uit een inventarisatie van onderzoeksbureau INVIOR voor de NOS; ruim 600 individuele raadsleden trokken weg bij hun oorspronkelijke fractie en bijna twee derde van de gemeenten kreeg hiermee te maken. Sommige politici wisselden meerdere keren, bijvoorbeeld door eerst een eigen fractie te beginnen en later bij een andere partij aan te sluiten.

Praktische voorbeelden spelen zich af in steden als Venlo, waar meerdere afsplitsers op de kieslijsten staan — van ex-VVD’ers tot mensen die Forum voor Democratie en 50Plus verlieten — en in Oss, waar ruzies leidden tot de nieuwe lokale formatie Sociaal Sterk Oss (SSO). Ook in de grote steden gingen enkele raadsleden over naar partijen als Hart voor Den Haag van Richard de Mos. Veel afsplitsers voeren inmiddels campagne bij nieuwe of lokale lijsten die juist opkomen tijdens de huidige verkiezingen.

Lokale partijen blijken relatief vaker te kampen met vertrek: waar gemiddeld 7% van alle raadsleden in de afgelopen periode afsplitste, ligt dat aandeel bij lokale partijen rond de 12%. Marcel Boogers (Universiteit Utrecht) verklaart dit deels doordat lokale politici vaker op eigen naam verkozen worden en veel voorkeurstemmen krijgen, waardoor zij zich minder gebonden voelen aan partijdiscipline. Dat leidt tot een spanning: kiezers kunnen zich bedrogen voelen, maar tegelijkertijd geldt het grondprincipe dat volksvertegenwoordigers “zonder last of ruggespraak” gekozen zijn. De bewegingen beïnvloeden de stabiliteit van gemeenteraden, de samenstelling van coalities en de keuzes die kiezers bij lokale verkiezingen maken.