Van 'ze willen niet werken' tot 'ze stappen 's avonds in BMW': 7 clichés over bedelaars in Brussel onder de loep
In dit artikel:
Vlaamse onderzoekers van Odisee — onder wie Harm Deleu, Mieke Schrooten en Pascal Debruyne — onderzochten vier jaar lang het leven van bedelaars in Brussel en brachten hun conclusies samen in het boek Zichtbaar onzichtbaar. Hun werk ontkracht verschillende hardnekkige clichés: bedelaars zitten doorgaans niet in dure auto’s of als onderdeel van georganiseerde misdaadbendes, en de opbrengsten zijn vaak laag. Uit gesprekken met straatbewoners, politie en zorgverleners blijkt dat de dagelijkse inkomsten meestal rond de 15–20 euro liggen; in uitzonderlijke gevallen, door ligging of uitstraling, kan dat oplopen tot 30–40 euro.
De groep die op straat om geld vraagt is heterogeen: EU-burgers zoals Roemenen, Polen en Bulgaren, maar ook Belgen en leden van de Roma-gemeenschap. Binnen die groepen bestaan grote verschillen: sommige gezinnen leven al jaren semi-gestructureerd in België en gebruiken bedelen als aanvulling op het inkomen, anderen verkeren in meer acute armoede. Vaak zijn mensen verweven in informele arbeid (ramen wassen, markthandel, seizoenswerk) en hebben ze onvoldoende arbeidsverleden of gedocumenteerde inkomsten om aanspraak te maken op sociale zekerheid; als die (seizoens)banen wegvallen, blijft weinig vangnet over.
Verslavingen komen voor, maar vormen geen universele verklaring: bij sommige groepen, bijvoorbeeld delen van Roma en Roemeenstaligen, staat overleven en het ondersteunen van familie in het thuisland centraal. Veel gegeven geld gaat naar basisbehoeften — eten, drinken, een slaapplek — naast eventuele uitgaven aan alcohol of drugs. Ook de opvatting dat bedelaars “lui” zijn wordt genuanceerd: veel mensen zien bedelen als een vorm van werk, wisselen interacties met voorbijgangers en voeren ook andere kleine klusjes uit.
Juridisch is bedelen in principe toegestaan; enkel agressieve of hinderlijke vormen zijn verboden, wat lokale pogingen om bedelen te verbieden vaak ingewikkeld maakt door EU-wetgeving. De onderzoekers benadrukken dat ook professionals — politie en hulpverlening — niet altijd goed weten hoe ze met bedelaars moeten omgaan. Hun onderzoek wijst op structurele oorzaken van kwetsbaarheid (informalisering van werk, gebrek aan sociale bescherming) en suggereert dat beleid en hulpverlening beter moeten aansluiten op die realiteit in plaats van te vertrekken van stereotypen.