Van tarieven tot 'bazooka': zo kan de EU zich verzetten tegen Trump
In dit artikel:
President Trump heeft gedreigd vanaf 1 februari een importtarief van 10 procent in te voeren — en vanaf 1 juni zelfs 25 procent — voor landen die meedoen aan een verkenningsmissie op Groenland. De heffingen blijven van kracht “tot de volledige aankoop van Groenland” door de VS, zei hij; Nederland behoort tot de betrokken landen en kan daardoor Amerikaanse handelspartners duurder uitmaken als er geen diplomatieke of juridische oplossing komt. Nederlandse ondernemers bereiden zich voor op hogere transactiekosten voor handel met de VS.
Europese leiders reageren scherp: wat zij zien als chantage, zet Brussel aan tot nadenken over vergeldingsmaatregelen. Een oud-militair en economen adviseren eerst economische stappen te verkennen, omdat Europa een grote afzetmarkt voor de VS is en directe militaire tegenreacties grote risico’s hebben. Vorig jaar stelde de EU al een pakket tegenmaatregelen klaar dat uiteindelijk nog niet is toegepast; dat plan wordt nu weer geactiveerd. Het bevat tot circa 93 miljard euro aan mogelijke tegenheffingen die onder meer Boeing, Amerikaanse autofabrikanten en sterke drankproducenten zouden treffen.
Andere economische instrumenten die op tafel liggen zijn het verkopen van Amerikaanse staatsobligaties door Europese investeerders en overheden — financieel mogelijk, maar in de praktijk moeilijk centraal af te dwingen — en het inzetten van het zogeheten anti-dwanginstrument. Dat instrument, door Frankrijk aangeduid als een ‘bazooka’ en gesteund door Duitsland, biedt de Europese Commissie brede bevoegdheden om zware sancties te nemen: hogere belastingen voor techbedrijven, extra importtarieven of zelfs het afsluiten van de toegang tot de Europese markt. Economen waarschuwen dat een stapeling van sancties tussen EU en VS kan uitmonden in een negatieve spiraal waarbij beide partijen veel verliezen.
Naast economische opties overwegen Europese regeringen ook militaire tegenmaatregelen in het uiterste geval dat de VS Groenland werkelijk zouden bezetten. Diplomaten noemen het blokkeren van samenwerkingen — zoals gebruik van Europese bases, gezamenlijke oefeningen, delen van inlichtingen en wapenaankopen — als mogelijke middelen. Dergelijke maatregelen raken echter ook de Europese veiligheid: ruim tienduizend Amerikaanse militairen zijn in meerdere Europese landen gestationeerd en een verstoorde relatie met de VS kan gevolgen hebben voor de steun aan Oekraïne, iets waar veel Europese leiders huiverig voor zijn.
Diplomatie blijft daarom leidend. NAVO- en EU-gezanties zetten in op kalmerende woorden en direct overleg: deze week is het World Economic Forum in Davos waar meerdere Europese leiders, waaronder Mark Rutte, Trump spreken in een poging de kwestie te ontmijnen. De verwachting is dat, zelfs als de Amerikaanse tarieven weer van tafel gaan, Europese landen hun tegenmaatregelen paraat houden zolang het gevaar van dwang door de VS niet echt is afgewend.