Van problemen naar krachten: hoe ABCD-principes wijken in beweging brengen
In dit artikel:
Jouke Janze zette in Groningen wijken letterlijk in beweging door te starten vanuit wat er al aanwezig is, niet vanuit tekorten. In wijk Beijum liet hij met een bal onder de arm buurtjongens samenkomen om te voetballen; zo ontstond Stichting Groningen Beweegt en groeiden tientallen beweeggroepen die steeds vaker door bewoners zelf worden geleid. ABCD (Asset-Based Community Development) vormt de kern van zijn aanpak: een positieve blik op aanwezige talenten, passies en lokale hulpbronnen in plaats van op problemen.
De methode komt voort uit Amerikaanse achterstandswijken waar sociaal werkers ontdekten dat verandering beter van binnenuit ontstaat als je bouwt op wat mensen en hun omgeving wél hebben. Janze benadrukt dat ABCD geen kant-en-klare interventie is maar een reeks principes: begin bij individuele krachten en passies, benut bestaande verenigingen en informele netwerken, maak gebruik van lokale instellingen en ruimtes (zoals kerken die hun zaal beschikbaar stellen), kijk naar materiële en organisatorische hulpbronnen en zoek naar economische of structurele partners in de buurt.
Cruciaal in de praktijk is de sociale tussenruimte: de pauze na het sporten — de zogenoemde ‘derde helft’ — waar deelnemers koffie drinken, verhalen delen en behoeften zichtbaar worden. Die momenten functioneren als verbindend cement: professionals horen over gezondheidsvragen, eenzaamheid of financiële zorgen en kunnen doorverwijzen of mensen aan elkaar koppelen.
Janze paste ook het situationeel leiderschapsmodel van Hersey en Blanchard toe op sportinitiatieven, en vertaalde dit naar vier fasen die professionals doorlopen van aansturen naar steeds meer loslaten en ondersteunen. Hij waarschuwt dat eigenaarschap tijd kost — reken op minstens twee jaar — en dat duurzame initiatieven ontstaan wanneer vanaf dag één het doel is dat bewoners het op termijn overnemen. In Groningen leiden groepen inmiddels zes tot acht jaar zelfstandig; deelnemers worden instructeurs en vragen alleen nog sporadische ondersteuning.
Praktische tips voor sportprofessionals: begin klein en dichtbij wat er al is, neem deel aan informele momenten, ondersteun in rollen en vaardigheden zodat bewoners kunnen doorstarten, en plan op lange termijn. De stichting werkt samen met de gemeente Groningen en wordt mede gefinancierd via GALA-middelen (Gezond en Actief Leven Akkoord), wat illustreert hoe buurtinitiatieven en lokaal beleid elkaar kunnen versterken.
Dit artikel is gebaseerd op een interview met Jouke Janze in de Walk&Talk-podcast van het Living Lab Sport en Bewegen (HAN). De kernboodschap: door te investeren in bestaande krachten en sociale verbindingen ontstaan duurzame, door bewoners gedragen bewegingen — zowel letterlijk als maatschappelijk.