Van overdreven aandacht en te veel cadeautjes tot extreme jaloezie: welke rode vlaggen zijn er in een toxische relatie?

In dit artikel:

De eerste aflevering van de VRT-reeks "En nu is ze dood." toont dat dodelijk partnergeweld zelden een eenmalige uitbarsting is: vaak gaat er een herkenbaar, jarenlang patroon vooraf. Criminologe Anne Groenen werkte mee aan een checklist met 22 risicofactoren voor politie en parket, verdeeld over vier domeinen, en legt uit welke waarschuwingssignalen het vaakst terugkeren — en waarom het toch niet mogelijk is om elk geval te voorspellen.

Wat speelt zich af?
- Relatiedynamiek: veel relaties beginnen extreem intens — de zogenaamde "love bombing" — met overdreven toewijding, snel samenwonen of voortijdige gezinsplannen. Die snelle hechting kan later omslaan in controle, manipulatie en isolatie.
- Escalerend geweld: geweld manifesteert zich niet alleen fysiek, maar ook psychologisch, seksueel en economisch. Beledigingen, vernieling van spullen en het controleren van iemands geld zijn rode vlaggen. Geweld wordt vaak diverser, heviger en onvoorspelbaarder na verloop van tijd.
- Kenmerken van de dader: extreme jaloezie en een sterke drang tot controle komen veel voor. Praktische signalen zoals het gebruik van één gemeenschappelijk e‑mailadres in combinatie met financieel of sociaal afknippen kunnen wijzen op een patroon.
- Verslaving en juridische triggers: middelenmisbruik of meerdere verslavingen verhogen het risico. Rechterlijke maatregelen zoals contactverboden helpen bij sommigen, maar voor anderen vormen ze een nieuwe trigger — overtreding van zo’n verbod is een duidelijke risicofactor.
- Signalering bij het slachtoffer: de angst van het slachtoffer is een belangrijke aanwijzing; onderzoek toont aan dat slachtoffers vaak goed kunnen inschatten of hun partner hen iets zal aandoen. Professionals moeten daar expliciet naar vragen.

Cijfers en nuance
In België worden jaarlijks ongeveer 40.000 aangiftes voor partnergeweld genoteerd; de werkelijke omvang is waarschijnlijk veel groter. Het aantal gevallen dat fataal eindigt vormt slechts een klein deel daarvan. Groenen waarschuwt tegen simplistische voorspellingsmodellen: zelfs wanneer veel dezelfde rode vlaggen aanwezig zijn, leidt dat niet automatisch tot moord. Daarom is het cruciaal het hele verhaal te bekijken in plaats van losse incidenten.

Praktische aanbevelingen
- Neem intuïtie en bezorgdheid van hulpverleners, agenten of magistraten serieus: bij twijfel liever extra ingrijpen.
- Breng alle elementen in kaart: relatiesgeschiedenis, eerdere relaties, jeugdachtergrond, verslavingen en juridische context.
- Vraag rechtstreeks aan het slachtoffer of zij denkt dat de partner haar iets zou aandoen.

Hulp
Bij vragen over geweld kunnen slachtoffers en omstaanders terecht bij hulplijn 1712; voor gesprekken: Tele-Onthaal (106) en jongeren via Awel (102). De boodschap van de reportage is duidelijk: voorkomen vergt aandacht voor patronen, vroegsignalering en een integrale benadering — al blijft het onmogelijk om elk dodelijk incident volledig te voorspellen.