Van 'Musk begrijpt deze film niet' tot 'Nolan als bard voor een beschaving in de avondstond': iedereen vindt iets van The Odyssey

In dit artikel:

Christopher Nolans verfilming van Homerus’ Odyssee is uitgegroeid tot een cultureel strijdtoneel. Zoals eerder films als One Battle After Another en Babygirl door opiniemakers werden gebruikt om de samenleving te duiden, biedt The Odyssey volgens het artikel ruimte aan uiteenlopende politieke en morele interpretaties. Nolan maakt van het epos bovendien nadrukkelijk een verhaal over het heden: de bronstijd wordt voorgesteld als een wereld waarin de regels van gastvrijheid en naastenliefde zijn afgebrokkeld, met oorlog, migrantenhaat en machtsmisbruik als gevolg.

De eerste lezing komt uit de hoek van de Amerikaanse antiwoke-beweging. Elon Musk verweet Nolan dat hij Homerus onteert met een volgens hem politiek correcte, kleurenblinde casting, waaronder Lupita Nyong’o als Helena. Die kritiek wordt in het artikel tegengesproken: de Oscarregels zouden niet zo streng zijn en eerdere winnaars zouden er eveneens aan hebben voldaan. Musk kondigde ondertussen alternatieve versies van het epos aan.

Daartegenover staat een morele interpretatie van onder anderen Ezra Klein en Joseph Earp. Zij zien de film als een waarschuwing tegen MAGA-achtig machtsdenken en tegen het idee dat zorgzaamheid en empathie zwakte zijn. Volgens deze lezing laat de ondergang van Odysseus’ wereld zien hoe leugens, onbeleefdheid en het schenden van sociale normen het gemeenschapsleven aantasten.

Ook geopolitiek wordt de film gelezen. Commentatoren verbinden Nolans beschavingsverval met oorlog in Gaza, Trump, internationale rechtsregels, marteling, milieuvervuiling en kunstmatige intelligentie. Historicus Brett Deveraux ziet in de film een conservatieve waarschuwing dat samenlevingen vooral instorten wanneer gevestigde gedragsnormen worden geschonden. Tegelijk ontstond kritiek op de opnames bij Dakhla in de Westelijke Sahara, omdat die volgens Sahrawi-kunstenaars de Marokkaanse bezetting zouden legitimeren. Een Chinese filosoof gebruikte de film bovendien om het vermeende verval van het Westen tegenover de opkomst van China te plaatsen.

De feministische beoordeling is verdeeld. Nolan geeft personages als Circe en Penelope meer handelingsruimte dan in traditionele versies, maar critici vinden de vrouwen nog altijd vooral vrouw, moeder, koningin of slachtoffer. Vooral Helena zou weinig diepgang hebben en de casting van Nyong’o vooral symbolisch zijn. Vanuit extreemrechts klinkt juist kritiek op het feminisme in de film: de Bronze Age Pervert vindt dat Nolan mannelijk geweld te veel als oorzaak van maatschappelijke ontwrichting presenteert en de Oudheid liberaliseert.

De felste historische kritiek komt van vertaler Emily Wilson. Volgens haar is de film een oppervlakkige collage van spektakel, tegenstrijdigheden en stilistische trucs zonder psychologische, politieke of ethische diepgang. Andere classici verdedigen Nolan juist omdat hij de structuur en monumentaliteit van het epos behoudt en, net als eerdere bewerkers, Homerus naar zijn eigen tijd en visie vertaalt.

De commerciële lezing biedt volgens het artikel misschien de nuchterste verklaring. The Odyssey is ambigu genoeg om zowel een universele moraal als talloze actuele essays op te leveren. Die stroom aan discussies maakt de film tot een cultureel evenement en stimuleert de kaartverkoop: wereldwijd zou de opbrengst binnen korte tijd boven een miljard dollar uitkomen, terwijl de première in China nog moet volgen. Ook Wilsons Odyssee-vertaling profiteert van de aandacht; daarvan werden al een miljoen exemplaren verkocht.