Van monsterverbond naar Jetten-bonus: kan D66 de gemeentelijke kaarten opnieuw schudden?
In dit artikel:
In december 2024 beschreef de auteur de toenemende samenwerking tussen GroenLinks en PvdA als een potentiële bedreiging voor D66: gezamenlijke lijsten in meer dan tachtig procent van de gemeenten zouden de progressieve stemmen bundelen en D66 de ruimte op lokaal niveau kunnen ontnemen. Sinds begin 2026 is het beeld echter veranderd: D66 kreeg een onverwacht sterke overwinning bij de Tweede Kamerverkiezingen en profiteert landelijk van een impuls rond het leiderschap van Rob Jetten, waardoor het dreigende “monsterverbond” minder uniform lijkt door te werken op gemeentelijk niveau.
Vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen maakte de columnist een informele oefening: peilingen vergelijken met de uitslagen van 2022 om globaal in te schatten hoe de zetelverdeling er volgende week uit kan zien. Daarbij richtte hij zich op de vier grootste steden (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht) — omdat nationale trends daar vaak sterker doorwerken — en op enkele gemeenten waar hij persoonlijk bij betrokken is (Ede, Wageningen, Overbetuwe), plus Arnhem en Nijmegen uit nabijheids- en interesse-overwegingen.
Belangrijkste bevindingen:
- Amsterdam: het progressieve blok (GL, PvdA, D66) lijkt sterker en biedt een comfortabele meerderheid. D66 is daar waarschijnlijk geen grootste partij, maar wel vrijwel zeker deel van het college.
- Utrecht en Arnhem: ook hier domineert het progressieve blok en ligt continuering van het huidige bestuur voor de hand; D66 speelt een vanzelfsprekende rol als coalitiepartner.
- Rotterdam: een tweestrijd tussen Leefbaar Rotterdam en GL-PvdA, met D66 op ruime afstand. D66 is relevant maar niet onmisbaar; bij een overwinning van Leefbaar is een college zonder D66 goed mogelijk, zeker als VVD en eventueel DENK meedoen.
- Den Haag: Groep De Mos wordt naar verwachting weer groot. Of D66 deelneemt aan het college hangt minder van ideologie dan van strategische overwegingen van VVD en CDA: D66 kan nodig zijn, maar dat is niet gegarandeerd.
- Ede, Wageningen, Overbetuwe: in deze gemeenten verwacht D66 ongeveer vijf zetels—respectabel, maar vaak onvoldoende om automatisch aan tafel te schuiven. In Ede en Wageningen kan een sterke GL-PvdA-lijst D66 overbodig maken; in Overbetuwe blijven lokale partijen en het CDA bepalend.
De conclusie is tweezijdig: landelijk staat D66 sterker dan een jaar geleden en in veel steden blijft de partij een logische coalitiepartner, maar op tal van plaatsen zal deelname afhangen van politieke keuzes en onderhandelingen, niet alleen van zetelwiskunde. Zoals een ervaren wethouder volgens de auteur zei: "in de lokale politiek is een zetel soms minder waard dan een goed gesprek." De columnist sluit met de menselijke hoop op verrassingen: dat D66 juist in plekken waar deelname onzeker lijkt, alsnog groot uitpakt — en een waarschuwing dat politieke voorspellingen zelden onfeilbaar zijn.