Van Londen tot Edinburgh: hoe Britse lokale verkiezingen een aardverschuiving kunnen veroorzaken
In dit artikel:
Op verschillende plekken in Engeland, Wales en Schotland vinden lokale en regionale verkiezingen plaats die fungeren als de grootste tussentijdse toets voor premier Keir Starmer sinds zijn overwinning bij de parlementsverkiezingen van juli 2024. In Engeland staan gemeenteraadsverkiezingen op het programma, in Schotland en Wales worden respectievelijk het Schotse parlement en de Welshe Senedd vernieuwd. De uitslag kan het Britse partijlandschap flink opschudden.
In Londen, waar alle 32 gemeentebesturen worden herkozen, speelt zich een kleine versie van de national politics af. Wat vroeger een stevig Labour-bolwerk was, dreigt te versplinteren: peilingen tonen nauwe marges tussen de vijf grootste partijen. Volgens Jessica Garland van de Electoral Reform Society versnelt deze meerpartijenconcurrentie het einde van het klassieke tweepartijenstelsel; veranderingen in kiesregels maken het risico groter dat zowel Labour als de Conservatieven zetels verliezen aan kleinere partijen. De Groenen scoren in hoogopgeleide wijken met thema’s als klimaat en Gaza, terwijl het rechtspopulistische Reform UK in arbeidersgebieden wint door in te spelen op migratie en onvrede over de kosten van levensonderhoud. Dat kan leiden tot besturen waarin winnaars aan de macht komen met minder dan 30 procent van de stemmen.
Reform UK, de partij rond Nigel Farage, doet het in de peilingen opvallend goed — sommige bureaus geven haar rond de 27 procent — en zou in sommige traditionele landelijke regio’s (zoals Essex, Norfolk en Suffolk) gemeentebesturen kunnen binnendringen waar vroeger Conservatieven of Labour domineerden. Ook in de voormalige industrieregio’s van de Red Wall en in delen van de Midlands en Oost-Engeland is hun opmars iets om te volgen.
In Schotland lijkt de SNP haar meerderheid redelijk veilig te houden, al kunnen veranderende verhoudingen ertoe leiden dat Reform UK Labour voorbijstreeft. In Wales ligt wellicht het grootste politieke scharnierpunt: de kiesleeftijd is daar verlaagd naar 16 jaar en het kiessysteem is omgezet naar een proportioneel stelsel — een fundamentele wijziging die zetelverdelingen en coalitievorming sterk kan beïnvloeden. Plaid Cymru en Reform UK concurreren daar direct, terwijl ook de Groenen Labour stemmen kunnen afsnoepen.
Premier Starmer staat daarnaast onder druk vanwege de omstreden aanstelling van voormalig topfiguur Mandelson en de nasleep daarvan in het parlement; twee van zijn topadviseurs moesten al vertrekken. Veel commentatoren verwachten dat Labour flinke verliezen zal lijden, maar onduidelijk is of en hoe Starmer persoonlijk de verantwoordelijkheid wordt toegerekend. De cruciale vraag volgens Garland is of wetgevers nu echt zullen ingrijpen om het kiesstelsel en de fragmentatie te adresseren, of dat de politieke structuren grotendeels hetzelfde blijven.