Van kabeljauw naar inktvis: hoe de Oosterschelde verandert door klimaatverandering

In dit artikel:

Foto’s van zeepaardjes die duikers in de Oosterschelde maken duiken steeds vaker op social media; sommige liefhebbers reizen daarvoor zelfs uit België of Duitsland. Vrijwilligers van stichting Anemoon verzamelen die waarnemingen: duikers melden welke soorten ze zien en in welke aantallen, waardoor sinds ongeveer 2016 een duidelijke toename in trefkans zichtbaar is. De officiële cijfers volgen later dit jaar.

Anemoon-bioloog Brendan Oonk wijst erop dat de gemiddelde watertemperatuur van de Oosterschelde in de winter zo’n 3 graden hoger ligt dan tien jaar geleden. Door die opwarming overleven warmteminnende soorten beter en blijven ze langer aanwezig; zo worden nu vaker volwassen sepia’s tot ver in het najaar gezien, waar ze voorheen vooral in mei en juni opdoken. Tegelijkertijd verlaten koudwatersoorten zoals kabeljauw steeds meer de zuidelijke Noordzee richting Scandinavië, wat ook zichtbaar is in de visserij.

Rijkswaterstaat werkt aan een nieuw, apart beheerplan voor de Oosterschelde — in tegenstelling tot het oude, meer algemene plan uit 2016 — waarin onderwaternatuur expliciet aandacht krijgt. De Oosterschelde is Natura 2000-gebied; natuurbeschermingsdoelen moeten gehandhaafd worden, zo benadrukt Rijkswaterstaat.

De veranderende soortensamenstelling is onderdeel van een breder fenomeen: door opwarming en andere factoren (zoals zoutgehalte, locatie van windparken, en aanvoer via ballastwater of schelpdieren) verschuift de Nederlandse mariene faunalijst. Sommige soorten waren al aanwezig maar worden nu veel vaker gezien (voorbeelden uit eerdere jaren: gehoornde slijmvis, massaspons, hemelsblauwe knotsslak), terwijl nieuwkomers inheemse soorten kunnen verdringen en de voedselketen veranderen. Oonk illustreert dat met de slingerzakpijp die de gesterde geleikorst deels verdringt, waardoor andere soorten in hun voedselbehoefte worden geraakt.

Samengevat: warmere wateren maken de Oosterschelde aantrekkelijker voor warme soorten zoals zeepaardjes en sepia’s, veranderen de lokale ecologie en dwingen beheer en beleid tot aanpassing — terwijl ook menselijke vervoerwijzen (ballastwater, schelpdieren) een rol blijven spelen bij de komst van nieuwe soorten.