Van Israël tot de VS: partijen maken in de kiesstrijd volop AI-nepvideo's van hun tegenstanders

In dit artikel:

Politieke partijen in Israël, de Verenigde Staten en Spanje zetten tijdens verkiezingscampagnes steeds vaker beelden en video’s in die geheel of gedeeltelijk met artificiële intelligentie zijn gemaakt. De vaak herkenbare deepfakes hoeven niet overtuigend echt te lijken: ze zijn vooral bedoeld om emoties op te wekken, tegenstanders te beschadigen en kiezers te mobiliseren. Tegelijk kunnen ze twijfel zaaien over wat nog betrouwbaar is.

In Israël, waar vandaag een nieuw parlement wordt gekozen, zijn volgens het onderzoeksproject Ze Be AI in drie maanden tijd meer dan 8.200 AI-beelden en -video’s van politieke partijen verspreid. Ruim een kwart daarvan kwam van Likud, de partij van premier Benjamin Netanyahu. De partij van uitdager Gadi Eisenkot maakte dan weer de meeste volledig kunstmatige video’s: 250 van de 902 geregistreerde deepfakes.

Een veelbesproken voorbeeld is een video waarin Eisenkot zijn gesneuvelde zoon lijkt te negeren en vervolgens de Arabische partijleider Mansour Abbas omhelst. Netanyahu verspreidde de video op X en TikTok; die werd meer dan 1,5 miljoen keer bekeken. Later plaatste hij ook een dramatisch AI-beeld van een atoombom boven een Israëlische stad, met de boodschap dat alleen een massale verkiezingsoverwinning voor Netanyahu Israël zou beschermen tegen Iran en een “tweede Holocaust”.

Ook in de Verenigde Staten groeit het gebruik snel. Voor de parlementsverkiezingen van 3 november is volgens het Wesleyan Media Project al minstens 137 miljoen dollar uitgegeven aan 220 geheel of gedeeltelijk met AI gemaakte advertenties. Bij de verkiezingen van 2024 was dat nog minder dan 50.000 dollar. Meer dan 80 procent van de advertenties komt van Republikeinen, al vertegenwoordigt AI-reclame nog ongeveer één procent van alle politieke advertenties.

Een Republikeinse advertentie in Texas laat een kunstmatige versie zien van Democraat James Talarico, die uitspraken over Gods gender verdraaid herhaalt alsof hij een veel radicalere toespraak houdt. In Georgia wordt senator Jon Ossoff met AI afgebeeld tijdens een schoonheidsbehandeling, om hem ijdel en ongeloofwaardig te laten lijken. Volgens politicoloog Peter Van Aelst verandert AI vooral de snelheid en schaal waarop politici elkaar aanvallen. Bestaande uitspraken kunnen eenvoudig uit hun context worden gehaald en door een politicus zelf lijken te zijn uitgesproken.

In Spanje verspreidde oppositiepartij PP in aanloop naar de verkiezingen eind november een deepfakevideo over premier Pedro Sánchez’ echtgenote Begoña Gómez en oud-premier José Luis Rodríguez Zapatero. De video suggereert corruptie en werd bijna twee miljoen keer bekeken. De partij noemt het satire. In de Europese Unie moeten deepfakes sinds 2 augustus duidelijk worden gemarkeerd, maar voor satire gelden uitzonderingen. Daardoor kunnen partijen misleidende beelden als humor presenteren.

Of dergelijke video’s verkiezingen daadwerkelijk beïnvloeden, is nog onzeker. Onderzoek wijst er niet op dat AI tot nu toe uitslagen heeft veranderd of overtuigender is dan andere vormen van misinformatie. De beelden bereiken waarschijnlijk vooral mensen die al overtuigd zijn. Wel kunnen ze bijdragen aan politieke vermoeidheid en een blijvend wantrouwen tegenover echt beeldmateriaal. Wetgeving om het gebruik ervan te reguleren is in de Verenigde Staten bovendien beperkt en versnipperd.