Van het ministerie mag big tech de gesprekken over digitale autonomie zelf leiden
In dit artikel:
Nederland wil zijn digitale afhankelijkheid van grote Amerikaanse techbedrijven terugdringen en bouwt via de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) aan meer digitale autonomie en een soevereine rijkscloud. Tegelijkertijd heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK) het voortouw in gesprekken over die ambitie echter toevertrouwd aan NLdigital, een branchevereniging waarin veel grote Amerikaanse leveranciers (Microsoft, Google, Amazon, IBM, Oracle) sterk vertegenwoordigd zijn. Dat heeft geleid tot kritiek en zorgen over belangenverstrengeling.
De discussie versnelde toen de overname van DigiD-leverancier Solvinity door het Amerikaanse Kyndryl naar voren kwam. DigiD en andere gevoelige overheidsdata (onder meer van rechtspraak, Openbaar Ministerie en het ministerie van Justitie) worden technisch beheerd via partijen als Solvinity. Omdat Amerikaanse wetgeving (zoals de CLOUD Act) bedrijven kan verplichten data vrij te geven en daar vaak gag orders bij horen, bestaat het risico dat Amerikaanse autoriteiten toegang krijgen tot gegevens, ook als die in Europa staan. Ook een dreiging met een ‘kill switch’ werd als mogelijk scenario genoemd.
BZK richtte een ‘aanjaagteam Cloud’ op en vroeg NLdigital als ‘poortwachter’ om marktdialogen te organiseren. Die keuze is omstreden: bestuursleden en topfiguren van NLdigital hebben recente banden met Microsoft en andere grote leveranciers; minstens 76 NLdigital-leden zijn ook Microsoft-partner. De Nederlandse cloudsector is wel vertegenwoordigd door de Dutch Cloud Community (DCC), maar die werd bij de totstandkoming van de NDS buitengesloten en kreeg geen rol in de NDS-raad.
In het parlement en bij hoorzittingen bagatelliseerde NLdigital de risico’s en noemde die “praktisch onuitvoerbaar” of “puur theoretisch”, terwijl experts en onderzoekers juist wijzen op zowel juridisch als praktische mogelijkheden voor dataoverdracht. Juristen van het Cloud Legal Project en voormalige NLdigital-lobbyisten benadrukken dat toegang praktisch mogelijk is en contractueel niet uit te sluiten valt. DCC, Kamerleden en hoogleraren noemen het problematisch dat een branchevereniging met nauwe banden met big tech zulke gesprekken aanvoert — vergelijkingen met het toestaan van tabakslobby bij antirookwetgeving werden genoemd.
NLdigital pleit vooral voor risicogebaseerde analyses per workload en mitigerende maatregelen, maar erkent niet volledig dat sommige leveranciers vanwege hun herkomst intussen een structureel risico vormen voor soevereiniteit van overheidsdata. Critici waarschuwen dat gebrek aan transparantie en dubbele petten de ambitie van digitale autonomie kunnen ondermijnen. De Tweede Kamer debatteert hierover, onder druk van zorgen over belangenverstrengeling en de reële kwetsbaarheid van vitale overheidsdiensten.